Bilgi yönetimi ve örgütsel öğrenme kesişiminde öğrenilen dersler sisteminin yapım projelerinde öğrenme istasyonları modeliyle yeniden kurgulanması

Abstract

Proje düzeyinde elde edilen bilgi ve tecrübenin örgüt düzeyine aktarılmasında karşılaşılan güçlükler, proje odaklı çalışılan alanların karşılaştığı tipik ve en kritik problemlerden biridir. Bu problemin Proje ve Yapım Yönetimi (PYY) alanı için de geçerli olduğu görülmektedir. Proje yaşam döngüsü içinde farklı özellikteki birçok örgüt sınırlı süreler içinde işbirliği yaparak yapım projelerinin tamamlanması için çalışmaktadır. Bu süreçler içinde elde edilen bilgi ve deneyimlerin örgüt düzeyine taşınarak kurumsal hafızanın ve rutinlerin parçası haline getirilebilmesi için sistematik yaklaşımlara gerek duyulmaktadır. İnşaat sektörü; proje-temelli, geçici ve yüksek personel devrine sahip yapısı nedeniyle örgütsel öğrenmenin (ÖÖ) ve bilgi yönetimi (BY) süreçlerinin özellikle kırılgan olduğu eleştirel bir bağlam sunmaktadır. Proje ve örgüt düzeyleri arasındaki bilgi akışının sağlanarak örgütsel öğrenmeyi kolaylaştıracak araçlardan biri de, öğrenilen dersler (ÖD) pratiklerinin yaygınlaşmasıdır. İnşaat firmalarındaki ÖD uygulamaları, proje düzeyindeki deneyimleri stratejik bilgi varlıklarına dönüştürmek için esastır. Ancak, ÖD'nin ifade edilmesi, kodlanması ve depolanması parçalı veya plansız olduğunda, bunların örgütsel değeri kullanılamaz kalmaktadır. Bu tez çalışması kapsamında, söz konusu süreçlerin iyileştirilmesi amacıyla proje yaşam döngüsü içinde yapım aşamasına yoğunlaşılmıştır. ÖD konusunda özellikle diğer sektörlerde çok sayıda çalışma yapılmış olmasına karşın, konuyla ilgili literatürün inşaat sektörü için görece sınırlı olduğu; mevcut yaklaşımların ise genellikle projenin sonunda ve parçalı bir şekilde yürütüldüğü görülmektedir. ÖD uygulamalarının sadece projenin sonunda yapılması, süreç içindeki kritik dönüm noktalarında görev almış çalışanlardan geri-bildirim alınmasını güçleştirmektedir. Ayrıca insanların geçmişteki fikirlerini 'geri görüş yanlılığı' ile değiştirme eğilimi nedeniyle, deneyimin projenin ilk gününden itibaren kayıt altına alınmasını sağlayacak modellere ihtiyaç duyulmaktadır. Bu çalışma, ÖD uygulamalarını modülerliğini, öğrenme çıktılarını ve farklı bağlamlara uyarlanabilirliğini vurgulayan eğitim bilimleri temelli Öğrenme İstasyonu (Öİ) modeli aracılığıyla yeniden düzenleyen kavramsal bir model sunmaktadır. Öİ modeli; burada yalnızca bir öğretim aracı olarak değil, bilgi yönetimi ve örgütsel öğrenme alanlarını yeniden düzenleyen bir yaklaşım olarak konumlandırılmıştır. Model; ÖD'nin ifade edilmesi (articulation), kodlanması (codification) ve depolanması (storage) süreçleri için sistematik bir yapı önerirken, proje deneyimlerini Bloom Taksonomisi ve modüler öğrenme tasarımları gibi ilkelere dayanarak ÖD'yi 'yeniden kullanılabilir' öğrenme deneyimleri şeklinde yeniden kavramsallaştırmaktadır. Araştırmada niteliksel bir yaklaşım benimsenerek çoklu vaka analizi stratejisi uygulanmıştır. Bu kapsamda üç farklı okul inşaatı projesine ait dokümanlar (saha günlükleri, raporlar, görsel kayıtlar) tematik analiz yöntemiyle incelenmiş ve elde edilen bulguların doğrulanması uzman odak grup görüşmeleriyle gerçekleştirilmiştir. Vaka seçimi, zengin dokümantasyon ve bağlamsal karşılaştırılabilirliği sağlamak için teorik örnekleme prensiplerini takip etmiştir. Bulgular, önerilen modelin; metadata tabanlı yapısı sayesinde günlük raporlama uygulamalarıyla tam uyum sağladığını ve stratejik bilgi varlıklarının henüz sahadayken 'canlı biçimde yakalanmasını' (live capture) kolaylaştırabileceğini göstermektedir. Geliştirilen model; ÖD'nin nasıl teşvik edileceği, belgelendirme faaliyetlerinin biçimi ve elde edilen sonuçların nasıl yaygınlaştırılacağı konularında yol gösterici olmuştur. Model ayrıca, önerilen çerçevenin potansiyelinin tam olarak hayata geçirilebilmesi ve ölçeklenebilir adaptasyon için etkin bir dijital altyapı; kullanıcı eğitimi; ve sürdürülebilir yönetsel destek gibi kısıtlamaların altını çizmektedir. Tez çalışması, proje yapım ve yönetim danışmanı ('Project Manager-as-Agent') (PYYD) perspektifinden hem sektörel rekabet avantajı sağlamakta hem de bilgi yönetimi literatürüne eğitim bilimleri odaklı, metodolojik olarak doğrulanmış özgün ve disiplinler arası bir katkı sunmaktadır. Çalışmanın sonuçları; dijital ÖD araçlarıyla entegrasyon, farklı proje tipolojilerine uygulama ve örgütsel performans çıktılarının ölçülmesi dahil olmak üzere gelecekteki ileri düzey çalışmalar için bir temel oluşturmaktadır.