Welcome to the Polen - ITU Academic Archive

Recent Submissions

• Loading...

  Item type:Item, Access status: Open Access ,

  Biodiversity on paper: A comparative study of Türki̇ye's national reports under international environmental agreements

  (ITU Graduate School, 2026) Uçar, Süleyman İlteber; Çoraman, Emrah; 603221003; Ecology and Evolution

  Show more

  This thesis investigates the characteristics of Türkiye's biodiversity policies and evaluates its engagement with international biodiversity agreements, specifically the Convention on Biological Diversity (CBD), the Ramsar Convention on Wetlands, and the Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora (CITES). It focuses on how biodiversity commitments are represented, framed, and justified in official national reports submitted to international institutions rather than evaluating biodiversity policies through their outcomes on the ground. In this sense, the thesis approaches biodiversity governance as a phenomenon that is often visible on paper through formal reporting mechanisms. In addition to Türkiye, the study includes a comparative analysis with four other countries: Germany, Australia, Kenya, and South Africa. These countries were selected to represent a range of positions in the global economic hierarchy (core, semi-periphery, periphery), which allows the analysis to show national reporting practices within broader structural patterns of global environmental governance. The research adopts a qualitative document analysis approach. It examines one national report submitted by Türkiye for each of the three selected biodiversity agreements: Türkiye's Sixth National Report to the CBD, Türkiye's National Report to the Ramsar Convention COP15, Türkiye's Implementation Report to CITES (2017–2019). These reports were analyzed to assess the depth, transparency, and completeness of Türkiye's reporting. Reports from the four other countries were also examined, and for comparability, one report per agreement was selected per country. For example, CITES reports covering the 2018–2020 period were used for Germany, Australia, and Kenya, while Türkiye's and South Africa's reports from 2017–2019 and 2015–2017 respectively were included due to format consistency. Additionally, the thesis compares the dates when each country signed and ratified the agreements to assess early versus late engagement. To interpret the findings, the study applies World-Systems Analysis. This perspective understands the global economy as a hierarchical system composed of core, semi-peripheral, and peripheral countries. Core countries dominate high profit gaining, high technological production while peripheral countries provide raw materials and cheap labor and semi-peripheral countries, like Türkiye, holds an in-between position. These structural positions affect countries' capacities and priorities in policy-making, including environmental governance. In this framework, semi-peripheral countries have several pressures: they must keep up with global economic growth while also complying with international standards. However, due to financial constraints, external debt, and reliance on development, their environmental policies are often compromised or delayed. This thesis uses this framework to argue that Türkiye's implementation of biodiversity agreements reflects not merely political will, but deeper systemic limitations and contradictions within the world economic structure. Across the three reports analyzed, Türkiye shows a recurring pattern of weak scientific substantiation and limited methodological transparency. A central shortcoming is the prevalence of high-level, declarative statements that are not followed by sufficient detail. Responses often mention activities or projects but do not specify the theory of change, target taxa or habitats, implementation timelines, or responsible institutions. As a result, it is difficult to evaluate whether reported actions are ecologically meaningful, scalable, or sustained beyond pilot phases. A second and more consequential limitation is the absence of verifiable evidence. The reports frequently frame conservation and management efforts as "successful" yet provide little quantitative support, such as baseline values, time series, monitoring protocols, or outcome indicators. Where data would be expected, for example population trends, habitat extent and condition, enforcement metrics, or ecological integrity measures, the reports rarely present numerical results, uncertainty ranges, or independent evaluations. This makes it difficult to distinguish between outputs and outcomes, and it limits the credibility of claims regarding species conservation, protected area effectiveness, and wetland management. Comparatively, similar gaps in detail and evidence appear in cases examined for Kenya and South Africa, where reporting can be constrained by data infrastructure and monitoring capacity. However, in Germany and Australia, reporting is generally more compatible with scientific assessment: indicators are more consistently used, monitoring frameworks are described, and limitations or failures are more explicitly acknowledged. The contrast suggests that Türkiye's engagement with international biodiversity governance is procedurally visible but substantively uneven. In practice, the reporting style functions more as compliance with a formal obligation than as a mechanism for learning, accountability, and adaptive management. This pattern is consistent with the logic of "emulation" as a diffusion mechanism: international norms and reporting templates are adopted to demonstrate alignment and legitimacy, while institutionalization and implementation remain partial. Importantly, the weakness observed here should not be reduced to a technical reporting problem alone. Biodiversity loss and conservation outcomes are shaped by political economy and cross-scale linkages. Frameworks such as ecologically unequal exchange, telecoupling, and structural adjustment help situate national performance within broader systems of extraction, trade, and fiscal governance that can constrain domestic capacity and reproduce ecological inequalities. By focusing on biodiversity "on paper" this thesis contributes to the literature by linking national environmental reporting practices to global structural inequalities. It highlights the need to evaluate international environmental commitments in terms of how reporting systems enable or fail to enable transparency, comparability, and meaningful assessment across countries. The case of Türkiye highlights the importance of considering a country's global economic role when evaluating its environmental performance. However, the study has limitations. It examines only one report per agreement, offering a static rather than dynamic view. It also relies solely on official documents, which may not reflect realities. Interviews, civil society reports, and independent evaluations were not included. Lastly, while World-Systems Analysis is useful for understanding structural conditions, it pays less attention to internal policy-making dynamics, actors, and institutions. This study found that Türkiye's environmental commitments under CBD, Ramsar, and CITES show formal alignment with global biodiversity goals, but the lack of data, monitoring, and transparency indicates that actual implementation remains limited. These gaps are not solely the result of national shortcomings, but are embedded in Türkiye's structural position in the global economy. Therefore, environmental problems like biodiversity loss must be addressed not only at the national level but also through reforms in global economic and political systems that allow for more equitable, inclusive, and sustainable policy outcomes. This thesis argues that effective biodiversity conservation in countries like Türkiye requires not just legal alignment with global treaties, but a transformation in the structural dynamics that shape environmental governance at both national and international levels.

  Show more
• Loading...

  Item type:Item, Access status: Open Access ,

  Seismic loss assessment for İstanbul under a probable earthquake sequence in Marmara Sea

  (Graduate School, 2026-06-18) Kalaycı, Ömer Faruk; Yazgan, Ufuk; 802231214; Earthquake Engineering

  Show more

  Earthquakes are natural phenomena that typically occur as a series of events. Past experience shows that, especially after large earthquakes, many aftershocks occur following the mainshock event. Moreover, some of these aftershocks can be devastating and can significantly increase the overall seismic damage. However, existing seismic loss assessment studies are typically based on the mainshock event alone, and the number of studies that take aftershocks into account is quite limited. This limitation highlights the need to incorporate aftershock effects into seismic loss assessment frameworks. Accordingly, this thesis investigates the extent to which destructive aftershocks can increase the existing losses caused by a mainshock event, using a probable earthquake sequence scenario in the Marmara region and its estimated losses in Istanbul as a case study. During the 1999 Izmit and Duzce earthquakes, still debated as an aftershock or triggered second mainshock, as well as the 2011 Van earthquake sequence, in which a damaging M5.6 aftershock followed the M7.1 mainshock, subsequent events affected mainshock-damaged buildings and increased the total seismic losses. Recently, the 6 February 2023 Kahramanmaras earthquake sequence in Turkey is one of the most devastating examples. Therefore, these events have clearly demonstrated the importance of incorporating successive earthquakes such aftershocks and damage accumulation effects into seismic loss assessment frameworks. In this study, as the mainshock scenario an M7.5 rupture model which is identified as a probable scenario for the Sea of Marmara in the IMM–JICA microzonation study (JICA-IMM, 2002), was adopted. For the aftershock scenarios, three M6.5 rupture models are defined as assumed to rupture subsections (i.e. Cinarcik and Central Marmara) of North Anatolion Fault that have not ruptured during the mainshock event. An M6.5 aftershock scenario was considered sufficiently strong to cause additional damage to the building stock damaged by the mainshock. These scenarios are: Case-Mid, located in the central region of the mainshock rupture, and Case-West and Case-East, located at the western and eastern ends, respectively. This thesis uses the open-access exposure dataset for Istanbul, provided within the ESRM20 project for loss assessment of an earthquake sequence (Crowley et al., 2021). The Istanbul exposure dataset shared in ESRM20 consists of detailed building stock information and population data. This study models potential vulnerability under aftershocks by proposing a simple systematic vulnerability modification method. In this method, an economic loss ratio threshold is first defined to identify buildings that are considered to have collapsed after the mainshock event. These buildings are then excluded from the input building stock used in the aftershock loss analyses. For mainshock-damaged buildings below this threshold, the vulnerability model used in the aftershock analyses is modified as a function of the damage sustained by the structure during the mainshock. The increase in vulnerability is represented by reducing the ground motion intensity measure values corresponding to specific loss ratios; in other words, the vulnerability model is shifted towards the left along the horizontal axis. This assumption is based on the idea that a structure damaged during the mainshock may reach the same loss level under lower ground-motion intensity values in a subsequent aftershock, thereby reflecting the increased vulnerability caused by damage accumulation. Subsequently, sensitivity analyses were conducted using alternative functions for the damage accumulation model. According to earthquake sequence loss estimation results for Istanbul, the findings indicate that, in all earthquake sequence scenarios, considering the mainshock and aftershock together tends to increase the total losses compared to the mainshock-based case, including structural, nonstructural, contents, and occupant losses. When comparing the impact of aftershock locations on seismic losses, the Case-Mid scenario, in which the epicentres of the mainshock earthquake and the aftershock are closest together, shows the greatest increase in damage for all the scenarios. This finding is consistent with the existing literature. The Case-West scenario, which is closer to the European side of Istanbul and has a higher level of exposure, was the second scenario to increase losses the most. The Case-East scenario, which is closer to the Asian side and has a relatively lower level of exposure, increased losses the least of these three scenarios. However, while the Case-East scenario results in the lowest level of additional damage of the three aftershock locations, it should be noted that this is still considerable. According to result based on the benchmark 0.1 extreme-limit linear damage accumulation model, structural losses increase between 5.3% and 89% when all scenarios are considered. In the most devastating Case-Mid aftershock scenario, the loss increase ranges from 9.2% to 89%, with a median increase of 18.7%. When the damage accumulation sensitivity analysis results for structural losses are compared, it is observed that the highest aftershock-induced loss increase ratio (LIR) is obtained from the 0.1 extreme limit rapidly decaying model with a median LIR value of 46%. Based on the 0.1 extreme-limit linear damage accumulation model, nonstructural losses increase by between 4.8% and 42.3% when all scenarios are considered. In the most devastating Case-Mid aftershock scenario, the increase ranges from 10.5% to 42.3%, with a median increase of 18.9%. When the damage accumulation sensitivity analysis results for nonstructural losses are compared, it is observed that the highest aftershock-induced loss increase ratio (LIR) is obtained from the 0.1 extreme limit rapidly decaying model with a median LIR value of 18.9%. When the all scenarios are considered, the aftershock-induced LIR ranges from 1.0% to 77.5%. For contents, which is one of the loss components where no damage accumulation is assumed, the LIRs range from 1.8% to 15.1% when all scenarios are considered. For occupants, which is the another loss component where no damage accumulation is assumed, the LIRs range from 0.1% to 33.5% when all scenarios are considered. In most of the worst-case aftershock scenarios, the districts which densely exposed are identified as high-risk under the mainshock scenario remain among the most critical districts in terms of aftershock-induced losses. However, under the median-case aftershock scenarios, the spatial distribution of aftershock risk becomes more uniform, with risk being spread more broadly across the central districts of Istanbul. The comparison between the M6.5 event considered as a mainshock and as an aftershock scenario following the M7.5 mainshock shows that, for both structural and nonstructural components, the median loss ratios obtained from the M6.5 aftershock scenario are higher than those obtained from the M6.5 mainshock scenario. This finding clearly indicates the progression of damage in the post-mainshock exposure due to the aftershock following the M7.5 mainshock. Finally, this study will contribute to decision-making processes related to disaster management strategies, temporary shelter planning, and rapid disaster response, thereby improving planning in the post-mainshock phase.

  Show more
• Loading...

  Item type:Item, Access status: Open Access ,

  Bayesian estimation of maximum drift ratio from combined visual and measurable damage indicators: Rc bridge pier case study

  (Graduate School, 2026-06-18) Turabi, Aslı; Yazgan, Ufuk; 802231201; Earthquake Engineering

  Show more

  Damage assessment of a structure following a damaging event plays a critical role in evaluating its safety. This decision-making process becomes particularly critical in the context of aftershock sequences. Even ductile reinforced concrete (RC) structures that successfully survive the mainshock may have sustained significant damage that compromises their ability to withstand subsequent events. The numerous real-life examples of buildings collapsing during aftershocks highlight the consequences of improper damage assessment. It is well established that the maximum deformations experienced during a damaging event are directly related to the extent of damage sustained by the structure. Exhibited maximum displacements, alter the stiffness and strength, both of which govern the structure's overall response capacity and its ability to resist future seismic demands. Following a damaging event, often experienced teams conduct initial inspection based on visual damage indicators. This first evaluation can also be referred to as a rapid assessment technique. After the rapid assessment, structures that are deemed unsafe for continued use require a more detailed engineering evaluation to decide whether they should be repaired or demolished. In such cases, the structural properties are thoroughly investigated through visual and measurable damage indicators. Visual damage indicators include observed cracks, spalling, and reinforcement damages in structural members. In addition, measurable damage can be more comprehensively evaluated through parameters such as residual displacement, period shift, stiffness change and cumulative energy dissipation. There are numerous damage indicators as well as damage assessment techniques available in the literature. Although many techniques have been proposed, there is a very limited number of studies that combine multiple damage assessment techniques for a more comprehensive evaluation. In this thesis, the objective is to perform structural damage assessment by integrating both visual and measurable damage indicators. A probabilistic framework is adopted in which visual damage indicators are jointly considered with residual drift ratio and period elongation to estimate the maximum drift ratio exhibited by the structure. Within this framework, the major uncertainties affecting the system are explicitly incorporated, namely material uncertainty and ground motion excitation uncertainty. As a case study, a ductile RC bridge model designed and constructed according to the California Department of Transportation (Caltrans) guidelines is selected. The bridge model had been tested on a shaking table, and the results were reported along with photographs taken at the end of each ground motion excitation in 2015. These experimental results are then used for the validation of the key components of the numerical model utilized in this thesis. The numerical modelling is carried out using the Open System for Earthquake Engineering Simulation (OpenSees) version 3.7.0, and nonlinear time history analyses are conducted as a part of the simulations. In the model, a fiber section approach is adopted in combination with a with a distributed plasticity model using a plastic hinge integration scheme. The tested model is assumed to represent a ductile structure to be assessed for the level of damage after a damaging earthquake. It is assumed that the maximum drift demand during the earthquake was unknown, and was to be inferred based on the identifiable damage indicators. Considering the probabilistic approach adopted in this study, both material properties and the ground motion excitation are introduced into the system as uncertain parameters. This is very often the case in post-earthquake damage assessment since detailed material properties and the ground motion at the site of the damaged structure is typically unavailable. Monte Carlo simulations are employed to propagate the related uncertainties through the analyses. From the resulting data, a Bayesian inference method is applied, and four distinct cases of conditional probability distributions of maximum displacement, are evaluated. The first case considers conditioning only on visual damage indicators. The second probability distribution is conditioned on visual damage combined with residual drift, the third on visual damage combined with period elongation, and the fourth considers all parameters together. Furthermore, the relative contributions of material uncertainty and ground motion uncertainty are examined to identify which source governs the damage assessment results. It is observed that the estimated probability distribution of the maximum drift ratio improves when it is conditioned on the visual damage indicators. The mode of the distribution systematically increases. When measurable damage indicators are subsequently incorporated alongside the visual damage indicator, a further improvement in the maximum drift ratio estimation is observed. Here, residual drift and the period elongation are jointly referred to as measurable indicators. Comparing the two measurable indicator cases, conditioning on visual damage combined with residual drift yields a 161% increase in the median compared to the prior estimation, whereas conditioning on visual damage combined with period elongation results in a 124% increase in the median. Based on these results, it can be concluded that residual drift has a greater effect on damage assessment as compared to period elongation. The primary objective of this study is to demonstrate that the most accurate estimation of the maximum drift ratio is achieved when both the visual damage indicators, residual drift ratio and the period elongation are considered together. Comparing the median values of the distribution, the maximum drift is 1.21% in the prior probability, whereas when all indicators are considered together, it increases to 3.41%, corresponding to nearly a 181% improvement in the estimation. Regarding the uncertainty analysis, separate simulations were conducted for material and ground motion uncertainties following the same procedure. Ground motion uncertainty is found to be the most influential parameter in the analysis. The findings of this study, demonstrated on a bridge pier system using a probabilistic approach, show that post-earthquake damage assessment can be performed more accurately by combining the visual damage indicators with measurable indicators, namely residual drift ratio and period elongation, compared to assessments based on a single indicator.

  Show more
• Loading...

  Item type:Item, Access status: Open Access ,

  Afet kurbanlarının kimliklendirilmesi

  (Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, 2026-06-30) İplikçi, Saygın Burak; İskender, Hikmet; 801211017; Afet Yönetimi

  Show more

  Toplumun normal işleyişini derinden sarsan afetler; etkilenen halkın kendi imkanlarıyla üstesinden gelemeyeceği boyutta can, mal ve çevre kayıpları yaratan yıkıcı olaylardır. Güncel araştırmalar, dünya genelinde afetlerin giderek daha sık yaşandığını gözler önüne sermektedir. Örneğin, Dünya Meteoroloji Örgütü'nün verilerine göre son 50 yıl içinde her gün bir doğal afet gerçekleşmiş; bu olaylar günlük ortalama 115 kişinin hayatını kaybetmesine ve 202 milyon dolarlık hasara neden olmuştur. Giderek artan bu afetler çoğunlukla toplu ölümleri beraberinde getirmekte; yerel ve bölgesel acil durum müdahale ekiplerinin kapasitesinin aşılmasına yol açarak çok daha büyük felaketlere zemin hazırlamaktadır. Doğal, teknolojik veya insan faktörü kaynaklı afetlerin beraberinde getirdiği kitlesel can kayıpları; toplumlar bağlamında derin sosyo-psikolojik travmalara ve kapsamlı hukuki sonuçlara sebebiyet vermektedir. Türkiye'nin afet tarihi incelendiğinde, bazı afetlerin oldukça ağır can kayıplarıyla sonuçlandığı görülmektedir. En yüksek ölüm oranına sahip afet türü olan depremler göz önüne alındığında; 17 Ağustos 1999 depreminde 17.480, 6 Şubat 2023 depreminde ise 50.096 kişinin yaşamını yitirdiği saptanmıştır. Ülke sınırları içerisinde kitlesel ölümlere neden olan diğer başlıca afet ve acil durumlar ise yangınlar, taşkın ve seller, heyelanlar, çığ felaketleri ile terör eylemleri olarak sıralanmaktadır. Afet kurbanlarının kimliklendirilmesi süreçlerinin temel gayesi; hayatını kaybeden bireylerin kimlik tespitini gerçekleştirerek cenazelerin süratle ve etkin bir biçimde ailelerine ulaştırılmasını sağlamaktır. Kimliklerin doğru ve hızlı bir şekilde teşhis edilmesi, etkilenen toplulukların kültürel normları doğrultusunda yas süreçlerini sağlıklı bir şekilde yürütebilmeleri açısından kritik bir gerekliliktir. Bunun yanı sıra söz konusu kimliklendirme, veraset, sigorta hakları ve evlilik durumunun netleştirilmesi gibi pek çok yasal prosedürün hukuki olarak tamamlanabilmesi adına zorunluluk teşkil etmektedir. Afet yöneticileri ve uzmanların tüm uyarılarına rağmen, mevcut afet planlarında genellikle düşük can kayıpları öngörüldüğü için kurbanların kimliklendirilmesi çalışmalarına hak ettiği önem verilmemiştir. Oysa büyük ölçekli felaketlerin ardından, afetin türüne bağlı olarak hayatını kaybedenlerin teşhis edilmesi oldukça zorlaşır. Bunun sonucunda, afet kurbanlarının kimliklendirilmesi operasyonu çok daha karmaşık bir yapıya bürünerek sürecin uzun vadeli bir boyut kazanmasına sebebiyet verir. Afet durumlarında kurbanların kimliklendirilmesi sürecinde görev alan yetkililerin, söz konusu vakalarda tespit çalışmalarını etkin bir biçimde yürütebilecek teknik kapasite ve yetkinliğe sahip olması elzemdir. Afet kaynaklı ölüm vakalarının sevk ve idaresinde yapılacak hatalar, afete maruz kalan toplulukların ve yaslı yakınlarının uğrayacağı sosyo-psikolojik travmayı artırmakta, bu durumun yarattığı olumsuz etkiler afetin somut ve fiziksel tahribatına kıyasla çok daha uzun vadeli olmaktadır. Ağır can kayıplarıyla sonuçlanan afetlerin ardından gerçekleştirilen kimliklendirme faaliyetlerinde multidisipliner bir yaklaşım benimsenmektedir. Söz konusu süreç; adli antropoloji, adli odontoloji, patoloji, genetik ve genel adli bilimler gibi çeşitli uzmanlık dallarının eş güdümlü çalışmasını kapsamaktadır. Çok disiplinli bu yaklaşım, naaşların kimlik tespiti süreçlerinin daha sağlıklı ve hatasız yürütülmesine olanak tanırken, kimliklendirme esnasında ortaya çıkabilecek teknik ve operasyonel güçlüklerin aşılmasında da temel bir yapı taşı vazifesi görür. Bu çalışmada afet ve afet yönetimi kavramları, bütünleşik afet yönetimi, enkaz ve kaynak yönetimi, afet sonrası ölü beden yönetimi, ölü beden yönetimi prensipleri, adli antropolojik kimliklendirme, INTERPOL standartlarına göre afet kurbanlarının kimliklendirilmesi ile birincil ve ikincil kimliklendirme yöntemleri incelenmştir. DNA analizi, parmak izi incelemesi, dental analiz, tıbbi bilgiler, patoloji, adli antropoloji, kanıtlar ve giysiler üzerinden yürütülen kimliklendirme uygulamaları yapılmış olan literatür incelemesi ile daha açık bir şekilde ortaya konmuştur

  Show more
• Loading...

  Item type:Item, Access status: Open Access ,

  Konut alanlarında morfolojik yapı, mekânsal bütünleşme ve sosyal etkileşimin ölçekler arası yaklaşımla değerlendirilmesi: Muğla-Menteşe örneği

  (Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, 2026-06-22) Serdaroğlu, Nur Selin; Kürkçüoğlu, Eren; 519231014; Kentsel Tasarım

  Show more

  Kentlerin tanınabilir ve düzenli bir bütün oluşturması yalnızca ortak fiziksel bileşenlere sahip olmalarından değil, bu bileşenler arasındaki ilişkilerin tutarlı bir sistem oluşturmasından kaynaklanmaktadır. Sokaklar, yapılar ve yapı adalarını içeren kentsel doku, yalnızca fiziksel elemanların bir araya gelmesinin yanı sıra, sosyal ve ekonomik süreçlerin yönlendirdiği ölçekler arası ilişkiler bütünü sayesinde meydana gelmektedir. Bu nedenle, dokuyu oluşturan unsurlar sosyal yaşantının şekillenmesinde etkilidir. Bu unsurlardan sokaklar, mikro ölçekten makro ölçeğe kadar kent ile kurulan sosyal iletişimin şekillenmesinde önemli rol oynamaktadır. Kentsel biçimlenmelerin çeşitliliği ve karmaşıklığının farklı disiplinler tarafından ele alınması, kentsel dokunun analizinde farklı ekol ve yaklaşımlarının ortaya çıkmasında etkili olmuştur. Bu yaklaşımlar, kentsel doku ilişkilerini farklı ölçeklerde ve düzeylerde ele almaktadır. Makro ölçekte, kentsel morfoloji dokuyu yalnızca mekânsal bir düzenleme ya da fiziksel bir biçim olarak değil, tarihsel ve ekonomik süreçlerin, toplumsal ilişkilerin ve kültürel değerlerin mekânda somutlaştığı çok katmanlı bir yapı olarak ele almaktadır. Mikro ölçekte tipomorfoloji çalışmaları ile fiziksel çevre, yapı ölçeğinde değerlendirilmektedir. Mekân dizimi analizi ise hem makro hem de mikro ölçekte kentsel dokuyu hareket ilişkisi üzerinden analitik olarak yorumlamaktadır. Kentler, kullanıcıların toplumsal değerlerini ve görüşlerini çeşitli şekillerde yansıtarak biçimlendirir. Kentsel mekânlar ise toplumsal ilişkiler tarafından şekillenerek kullanıcı ile karşılıklı etkileşim ilişkisi kurmaktadır. Bu ilişkilerin yoğun gözlemlendiği kamusal ve özel mekânlar arasındaki sınır tanımlamaları ve arayüz oluşturan geçiş mekânları, kalabalıkların bir arada uyum içinde yaşamasını kolaylaştırmaktadır. Bu mekânların mimari ve çevresel faktörlerinin süreklilik, geçirgenlik, mahremiyet, yoğunluk, erişilebilirlik gibi kavramlar üzerinden mekânsal okuması, mekânların sosyal rolünün değerlendirilmesinde etkili olmaktadır. Bu kapsamda tez çalışmasının amacı, makro ölçekte benzer topolojik özelliklere sahip dokuların mikro ölçekte konut nitelikleri ve kent kullanıcılarının gündelik yaşam pratiği arasındaki etkileşimi üzerinden ölçekler arası yaklaşım ve karma analiz yöntemleri ile yorumlanmasıdır. Bu çalışmada, fiziksel ve mekânsal parametreleri etkileyen faktörlerin sosyal iletişimi ne ölçüde etkilediği ve bu parametrelerin neler olduğu sorularına cevaplar aranmıştır. Çalışmada örneklem alan olarak hem topoğrafya ile uyumlu gelişmiş organik sokak örgüsü hem de ızgara sokak dokusunu bir arada barındırması bakımından belirgin morfolojik katmanlaşmaya sahip ve kent merkezindeki konut yapılarının literatürde sınırlı sayıda çalışmaya konu olan Muğla kent merkezinin Menteşe ilçesi seçilmiştir. Beş farklı alt konut dokusu örneklem bölgesine ayrılan Menteşe ilçesi, mekânsal ve mimari analizlerin, kullanıcı deneyimleri ile karşılaştırmalı değerlendirilmiştir. Çalışmanın yöntemi beş aşamadan oluşmaktadır. Birinci aşama, kent merkezinin genel doku yapısının makro ölçekte çözümlendiği detaylı doku analizlerine dayanmaktadır. Bu aşamada Menteşe ilçesi morfoloji, tipomorfoloji ve mekân dizimi analizleri kapsamında incelenmiştir. Kentsel morfoloji çalışmalarında doluluk-boşluk, açık mekân kullanımı ve ulaşım analizleri ile kentsel doku incelenirken, tipomorfoloji analizi kapsamında yapıların işlevlerine göre tipolojik özellikleri, kat yüksekliği analizi ve arazi kullanım biçimleri harita üzerinden analiz edilerek kentsel yerleşim karakteri değerlendirilmiştir. Bu çerçevede bölgenin morfolojik gelişiminin yapı karakterleri üzerinde de etkili olduğu gözlemlenmiştir. Kentsel dokudaki sistemlerin topolojik analizi ise açısal segment tabanlı analiz yöntemi ile mekân dizimi kapsamında incelenmiştir. Farklı morfolojik karakterlere sahip konut dokularını içeren çalışma alanı sınırı, bağlantılılık seviyesi ve bütünleşme değerleri arasında güçlü korelasyon kurulamaması nedeni ile zayıf düzeyde okunabilirliğe sahiptir. İkinci aşamada ise, kentsel analizlerden elde edilen veriler doğrultusunda mikro ölçekte yer alan çalışma alanları belirlenmiştir. Bu amaç doğrultusunda alt örneklem bölgeleri, benzer küresel bütünleşme değerine ancak farklı yerleşim özelliklerine sahip salt konut dokuları arasından seçilmiştir. Üçüncü aşamada, belirlenen alt örneklem bölgelerinin mekânsal ve mimari özellikleri analiz edilmiştir. Bu bağlamda bölgelerin mimari özellikleri yapı adasına yerleşim özellikleri, kapalılık ve cephe analizleri ile incelenirken mekân dizimi analizleri ise yerel bütünleşme (R400m), yerel seçim (R400m) ve bağlantılılık değerleri kapsamında DepthmapX programı aracılığı ile incelenmiştir. Program içeriğinden bütünleşme, seçim ve bağlantılılık ilişkilerinin görsel ve matematiksel verileri elde edilmiştir. Konut dokuları arasında benzer ilişkilerin yanı sıra zıt ilişkilerin de bulunduğu gözlemlenmiştir. Dördüncü aşamada bölge sakinlerinin kullanıcı deneyimleri ve mekânsal algıları beşli derecelendirme ölçütüne sahip likert ölçekli anket yöntemi ile analiz edilmiştir. Kavramsal çerçeve ve fiziksel analizler ile ilişki kuracak şekilde hazırlanan anket soruları ölçek, fiziksel yapılaşma, erişilebilirlik, sosyal iletişim ve mekânsal deneyim temaları altında incelenmiştir. Tema kapsamında değerlendirildiğinde bölgelerin benzer fiziksel yapılaşma ve mekânsal deneyim özellikleri gösterdiği ancak ölçek, erişilebilirlik ve sosyal iletişim değerlerinin değişiklik gösterdiği belirlenmiştir. Beşinci ve son aşamada ise mekânsal ve mimari veriler ile anket verileri karşılaştırma matrisi üzerinden bütüncül olarak ele alınmıştır. Bu kapsamda çalışmada, fiziksel faktörlerin bir araya geliş biçimleri ve biçimsel örgütlenmelerinin bireylerin erişilebilirlik, sosyal ve çevresel algısı üzerinde etkili olduğu ve mikro ölçekteki mekânsal kurgunun bireylerin etkileşime girme sıklığını, yerini ve biçimini belirleyici ve yönlendirici olduğu sonucuna varılmıştır. Bu çalışma, kent ve konut araştırmalarında fiziksel analizler ile kullanıcı deneyiminin bir arada yorumlandığı bütüncül bir analiz yöntemi sunmaktadır. Morfoloji ve sosyal etkileşim kapsamında oluşturulan parametre seti ile mekân ve etkileşim bulgularının, bireylerin deneyimleri üzerindeki etkisini açıklamaktadır. Çalışmada elde edilen veri ve çıktıların, gelecek çalışmalarda istatistiki uygulama modelleri aracılığı ile geliştirilmesinin sosyo-mekânsal analizlerde daha kapsamlı sonuçların elde edilmesinde katkı sağlayacağına inanılmaktadır.

  Show more