Polen - İTÜ Akademik Açık Arşive Hoş Geldiniz

Son Gönderiler

• Yükleniyor...

  listelement.badge.dso-typeYayın, listelement.badge.access-status Sadece Metadata ,

  PCI Estimation Method for Evaluating Asphalt Deterioration Leveraging SAM and YOLOv8

  (American Society of Civil Engineers (ASCE), 2026-03-01) Sadak, Muhammet Fatih; Lav, Abdullah Hilmi

  Daha fazlası
• Yükleniyor...

  listelement.badge.dso-typeÖge, listelement.badge.access-status Açık Erişim ,

  Dönme çırpınması kararlılığının pıd kontrollü kontrol yüzeyleri ile artırılması

  (Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, 2026-02-14) Yılmaz, Bedirhan; Tatar, Ali; 514231030; Savunma Teknolojileri

  Daha fazlası

  Modern havacılık teknolojileri, daha yüksek seyir hızlarına ulaşma, faydalı yük kapasitelerini maksimize etme ve operasyonel havada kalış sürelerini uzatma hedefleri doğrultusunda sürekli bir evrim geçirmektedir. Bu performans hedefleri, uçak tasarımcılarını özellikle gövde yapısal verimliliğini en iyileştirmeye yöneltmiş; bu süreç ise Yüksek İrtifa Uzun Havada Kalışlı (HALE) İnsansız Hava Araçları (İHA) ve yeni nesil elektrikli uçaklarda, yüksek açıklık oranına sahip, narin ve hafif kanat yapılarının yaygınlaşmasını beraberinde getirmiştir. Aerodinamik ve itki verimliliği açısından büyük avantajlar sunan bu esnek yapılar, "aeroelastisite" olarak adlandırılan; aerodinamik kuvvetler, atalet dinamikleri ve elastik yapısal deformasyonlar arasındaki karmaşık etkileşimleri daha kritik hale getirmektedir. Bu etkileşimlerin en tehlikeli tezahürlerinden biri, pervane tahrikli uçaklarda görülen ve "dönme çırpınması" (whirl flutter) olarak bilinen dinamik kararsızlık problemidir. Dönme çırpınması, dönen pervanenin veya rotorun, esnek motor askı yapısı (pilon/nacelle) ve kanat ile girdiği dinamik etkileşim sonucunda ortaya çıkan, kendi kendini besleyen ve sönümlenmeyen bir yalpalama hareketidir. Bu olay, klasik sabit kanat çırpınmasından farklı olarak, pervanenin ürettiği jiroskopik momentlerin ve kararsız aerodinamik kuvvetlerin, sistemin rijitlik ve sönümleme karakteristiklerini aşmasıyla tetiklenir. Tarihsel olarak 1960'larda Lockheed L-188 Electra uçaklarının yaşadığı trajik kazalarla havacılık literatürüne giren bu problem, günümüzde daha hafif malzemelerin kullanılması ve Yayılı Elektrik İtkisi (DEP) gibi konseptlerin kanat uçlarına motor yerleşimini zorunlu kılmasıyla yeniden kritik bir tasarım kısıtı haline gelmiştir. Geleneksel mühendislik yaklaşımı, bu kararsızlığı önlemek için motor pilonlarının ve kanat kirişlerinin yapısal rijitliğini artırmayı öngörür. Ancak bu pasif yöntem, hava aracına önemli miktarda yapısal ağırlık eklenmesine neden olur. Enerji yoğunluğunun ve hafifliğin hayati olduğu HALE sınıfı İHA'lar ve elektrikli uçaklar için eklenecek her ilave ağırlık, menzil ve görev başarısını olumsuz etkiler. Bu tez çalışması, yapısal iyileştirmeler ile ağırlık artışı dezavantajına sebep olabilen pasif yöntemlere ve eğik plaka mekanizması (swashplate) gibi maliyetli donanımlar içeren aktif yöntemlere alternatif olarak; tamamen yazılım tabanlı bir aktif bastırma stratejisi önermektedir. Çalışmanın temel hipotezi, uçağın mevcut birincil uçuş kontrol yüzeylerinin dönme çırpınmasını bastırmak için gereken aerodinamik sönümlemeyi sağlayabileceği üzerinedir. Bu yaklaşım, sistemin karmaşıklığını artırmadan ve bakım maliyetlerini yükseltmeden, sadece uçuş kontrol bilgisayarına entegre edilecek akıllı algoritmalarla aeroelastik kararlılık sınırlarının genişletilmesini hedeflemektedir. Yöntem olarak, çift motorlu bir İHA konfigürasyonu için bir aeroelastik benzetim ortamı geliştirilmiştir. Bu modelleme süreci altı serbestlik dereceli (6-DoF) doğrusal olmayan rijit gövde uçuş dinamiği modeli ve Reed'in klasik dönme çırpınması formülasyonunun genelleştirilmiş bir versiyonu olmak üzere iki ana bileşenin entegrasyonuna dayanmaktadır. Uçağın kütle merkezi etrafındaki hareketi Newton-Euler denklemleriyle ifade edilirken, pervane ve motor yapısının yunuslama (pitch) ve sapma (yaw) eksenlerindeki elastik hareketleri, Houbolt ve Reed tarafından tanımlanan yarı-kararlı aerodinamik türevler kullanılarak modellenmiştir. Modelde, dönen pervanenin oluşturduğu jiroskopik momentler, P-faktörü kaynaklı aerodinamik kuvvetler ve motorun yapısal sönümleme/rijitlik özellikleri detaylı bir şekilde hesaba katılmıştır. Ayrıca, motorun titreşim hareketinden kaynaklanan atalet kuvvetlerinin uçağın ağırlık merkezine transferi sağlanarak, gövde dinamiği ile aeroelastik modlar arasındaki çift yönlü etkileşim tam olarak yansıtılmıştır. Geliştirilen bu matematiksel model üzerinde, dönme çırpınması kararsızlığını aktif olarak bastırmak amacıyla bir Oransal-İntegral-Türev (PID) kontrol mimarisi tasarlanmıştır. Kontrolcü, motor yapısının anlık yunuslama ve sapma hızlarını ölçerek, bu salınımlara ters yönde moment üretecek kanatçık (aileron) ve kuyruk dümeni (rudder) sapma komutlarını hesaplar. Kontrolcü tasarımında, teorik optimizasyonun ötesinde pratik uygulanabilirlik de göz önünde bulundurulmuş; özellikle servo eyleyicilerin fiziksel sınırlamaları (hız ve pozisyon limitleri) modele dahil edilmiştir. Eyleyici dinamiği, ikinci dereceden bir transfer fonksiyonu ile modellenmiş ve sistemin yüksek frekanslı komutlara vereceği tepkilerdeki faz gecikmeleri ve genlik düşüşleri benzetime yansıtılmıştır. Yapılan benzetimler, ele alınan İHA modelinin 58.3 m/s (yaklaşık 113 knot) hava hızında kritik kararlılık sınırına ulaştığını göstermiştir. Ardından, önerilen PID tabanlı aktif kontrol sistemi devreye alınarak (kapalı çevrim) aynı senaryolar tekrarlanmıştır. Önerilen aktif kontrol sistemiyle, nominal servo eyleyicilerin kullanıldığı senaryoda, kritik çırpınma hızı 58.3 m/s'den 66.77 m/s'ye yükseltilmiştir. Bu artış, uçuş zarfında %14.53'lük bir genişleme kazandırmaktadır. 64 m/s gibi, açık çevrimde kararsız olan hızlarda bile, kontrolcü salınımları 1.5 saniye gibi kısa bir sürede sönümlemeyi sağlamıştır. Çalışmanın özgün katkılarından biri, eyleyici performansındaki bozulmaların sistem üzerindeki etkisinin incelenmesidir. Servo motorların yaşlanması, arızalanması veya daha düşük maliyetli/yavaş eyleyicilerin kullanılması durumunu modellemek amacıyla, eyleyici hız limiti 450°/s'den, 200°/s'ye düşürülerek dayanıklılık testleri yapılmıştır. Beklentilerin aksine, bu kısıtlı senaryoda dahi kontrol sistemi etkinliğini büyük ölçüde korumuş ve kritik hızı 66.45 m/s seviyesine taşıyabilmiştir. Bu bulgu, önerilen kontrol stratejisinin sadece ideal koşullarda değil, donanım kısıtları altında da çalıştığını ve düşük maliyetli İHA platformlarında kullanılabileceğini göstermektedir. Sonuç olarak bu tez; dönme çırpınması probleminin çözümünde pasif yapısal güçlendirme paradigmasından, aktif kontrol paradigmasına geçişin uygulanabilirliğini ve verimliliğini ortaya koymuştur. Geliştirilen sistem, ek yapısal ağırlık eklemeden veya aerodinamik tasarımı değiştirmeden, aktif kontrol yöntemi ile uçuş güvenliğini artırmakta ve operasyonel hız sınırlarını genişletmektedir. Elde edilen bulgular, özellikle savunma sanayiinde kullanılan uzun menzilli İHA'ların ve geleceğin elektrikli hava araçlarının tasarımında, aeroelastik kısıtların aşılması için oldukça kritiktir. Gelecek çalışmalarda, esnek kanat yapısal modeli ve kararsız aerodinamik modelinin entegrasyonu ile analizin daha da derinleştirilmesi ve sonuçların rüzgâr tüneli ya da uçuş testleri ile doğrulanması önerilmektedir. Ayrıca, sonuçları daha da iyileştirmek adına geleneksel PID kontrolcü yerine modern kontrol yaklaşımlarının performansa katkısının incelenmesi tavsiye edilmektedir.

  Daha fazlası
• Yükleniyor...

  listelement.badge.dso-typeYayın, listelement.badge.access-status Açık Erişim ,

  A new sorting-based classification approach to digital customer segmentation

  (Graduate School, 2026-02-06) Yavuz, Gökçe; Asan, Umut; 528221070; Big Data and Business Analytics

  Daha fazlası

  As digitalization continues to expand, firms seek to adapt in order to reach customers and respond to their needs. The telecommunications sector, as one of the industries with the largest customer bases, has similarly focused on developing strategies to remain competitive in this environment. This thesis aims to define the concept of digitalization using telecommunications data and to provide sector-specific recommendations based on this definition. In the first stage, academic studies on digitalization, digital customers, and digital channels were reviewed across the telecommunications sector as well as other industries. The literature shows that research on digitalization is limited and that existing definitions are generally narrow, most often relying on transaction volumes and data usage. Studies from banking and e-commerce were also considered, including segmentations based on demographic characteristics or channel preferences. Based on these findings, this study adopts a broader view of digitalization, incorporating not only transaction counts or channel choice but also customers' spread across digital channels, behavioral diversity, and depth of digital activity. Accordingly, digital classes were constructed and analyzed in detail. Following the establishment of the definition of digitalization and the research objectives, the methodological framework was defined and the implementation phase was initiated. A sample of fifty thousand customers was selected from real telecommunications data, and a total of forty-five variables were identified based on those frequently used in the literature and in telecommunications practice. These variables were selected to capture customers' total data usage, usage patterns across different time periods, generated revenue, physical mobility, levels of social media usage, and the frequency of visits to websites and applications across various domains such as gaming, public services, and news. After the variables were selected, numerical data were transformed into categorical form using the Fisher–Jenks Natural Breaks method in order to enable their use in the classification methodology. This method identifies breakpoints that maximize between-class variance while minimizing within-class variance, and the optimal number of categories was determined using the Goodness of Variance Fit (GVF) metric. Following the categorization, the relationship between the resulting categories and the existing digital segmentation structure was examined using chi-square and Cramér's V tests to ensure that the selected variables were meaningful and consistent with the current framework. Subsequently, the ELECTRE TRI-B multi-criteria ordered classification method was applied. Prior to classification, variable weights were calculated using the entropy method, which assigns higher weights to variables with greater variability. Navigation website visits and text- and video-based social media data usage emerged as the most discriminative variables. Customers were then classified into six classes, consistent with the number of segments in the existing digital segmentation structure, enabling a direct comparison between the two approaches. Subscribers were assigned to digital classes on a monthly basis over a six-month period. Segment distributions were stable across periods, with no significant seasonality effects. Approximately 36% of customers were concentrated in the third class, followed by the fourth class at around 32%, while the first class represented the smallest segment at roughly 2%. Profiling analysis revealed clear differences across classes. The first class exhibited almost no data usage, while the second class generated the lowest revenue and had the lowest package prices. In higher classes, increases in digitalization were accompanied by higher revenues, fees, and usage volumes. The second class consisted of the oldest customers and had the longest subscription tenure, whereas higher segments were characterized by younger customer profiles. Despite minimal usage, the first class generated higher revenue and had a younger customer base compared to the second class. Finally, inter-period transition analysis was conducted to examine mobility between segments. Transition matrices showed that mobility was more pronounced in upper segments, with most subscribers moving to adjacent classes between periods. The high level of movement observed in high-revenue segments represents a critical insight for segment management and strategic decision-making. After analyzing intra-segment dynamics, comparisons were conducted between the existing segmentation structure and the ELECTRE TRI-B-based classes to identify the distinguishing features of the new structure. Initially, similarity levels between the six classes in both classification systems were examined. No significant seasonality effects were detected in similarity analyses conducted for each period. While the fourth, fifth, and sixth classes in both structures exhibited high similarity across all combinations, the lowest segments of the two classification systems showed low similarity. The second and third classes also demonstrated high similarity with each other. These findings constitute one of the most important indicators that the ELECTRE TRI-B-based classes differ substantially from the existing segmentation structure. The classes were also compared in terms of income levels. In the existing segmentation, average revenue per subscriber increased progressively across higher segments. In contrast, within the ELECTRE TRI-B classes, the lowest average income was observed in the first class, followed by the second and third classes. Moreover, income differences among upper segments were considerably more pronounced in the ELECTRE TRI-B classification. Age was another variable used for comparison, and notable differences were observed in this dimension as well. In the existing segmentation structure, the average ages of the first three segments were relatively similar, and customers in higher segments tended to be younger. Conversely, in the ELECTRE TRI-B classes, the second class exhibited a distinctly higher average age, while the average ages of upper segments were slightly lower than those of the corresponding upper segments in the existing structure. Another comparison was conducted based on total data usage. While a steadily increasing pattern was observed across segments in the existing classification, in the ELECTRE TRI-B structure the data usage of the second class was only marginally higher than that of the first class, whereas the upper classes displayed significantly higher average usage levels. In parallel with total data usage, similar trends were observed in social media platform usage. In the final stage, the two classification structures were compared in terms of their ability to explain income and data usage using regression analysis. In this context, segments were included in the models as independent variables, and revenue per subscriber was selected as the dependent variable. Although the explanatory power of both models was relatively low, the R² values indicated that the ELECTRE TRI-B classes exhibited higher explanatory power for income compared to the existing segmentation structure. It should be noted that revenue is influenced by numerous external factors, including promotional campaigns, price changes, competitors' offers, and brand perception. The same analytical steps were applied to total data usage, and similarly, the ELECTRE TRI-B classes demonstrated greater explanatory power than the existing classification. These findings indicate that the proposed segmentation approach provides a stronger framework for explaining both revenue and usage behaviors compared to the current structure. In conclusion, the method applied in this study resulted in the development of a digital segmentation structure that clearly differs from existing classification approaches. By combining real telecommunications customer data with variables selected from multiple dimensions, statistical methods, and expert judgment, the proposed segmentation offers a meaningful contribution to both industry applications and the academic literature. In addition to the segmentation itself, detailed profiling of the newly formed classes and the analysis of inter-period transitions provide valuable insights that can be used as inputs for segment management and strategic decision-making processes. While the study was conducted using data from existing postpaid subscribers, extending the analysis to newly acquired and prepaid customers would increase the generalizability of the proposed structure. Moreover, testing the results through real business actions would be essential to assess the practical value of the segmentation and to identify potential areas for improvement. Future research may further deepen the analysis by experimenting with different numbers of classes. In addition, although churn behavior could not be examined due to data limitations, incorporating such analyses in future studies would offer important insights into segment sustainability and customer lifecycle dynamics.

  Daha fazlası
• Yükleniyor...

  listelement.badge.dso-typeÖge, listelement.badge.access-status Açık Erişim ,

  LLC rezonans çeviricilerinin üretim tabanlı en uygunlaştırılmış tasarımına katkılar

  (Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, 2026-02-04) Rasım, Emre; Kocabaş, Derya Ahmet; 504221030; Elektrik Mühendisliği

  Daha fazlası

  Enerji tüketiminin küresel ölçekte her geçen yıl arttığı dünyamızda, son dönemde yaşanan yapay zeka atılımıyla birlikte enerji talebinin en hızlı artış gösterdiği alanların başında sunucu sistemleri ve veri merkezleri gelmektedir. Bu kapsamda, enerjinin en verimli şekilde yönetilebilmesi ve sürdürülebilirliğin sağlanması amacıyla Avrupa Birliği tarafından (EU) 2019/424 sayılı regülasyonu devreye alınmıştır. Bu regülasyon, sunucu güç kaynaklarında %96 ve üzeri verimlilik değerlerine ulaşılmasını yasal bir zorunluluk haline getirmiştir. Ancak bu standartların karşılanması sürecinde öne çıkan yumuşak anahtarlamalı topolojilerin; hem bu yüksek verimleri sağlaması, hem de üretim toleranslarının kaçınılmaz olduğu gerçek dünya koşullarında kararlı ve hatasız çalışabilen tutarlı bir üretim kümesi oluşturması gerekmektedir. Ancak literatürdeki standart en iyileştirme çalışmaları, genellikle ideal bileşen değerlerine dayalı tek bir en iyi tasarım noktasına odaklanmaktadır. Bu yaklaşım, özellikle rezonans elemanlarının uç sınırlarda ve fazlasıyla iyimser tolerans kabulleriyle seçildiği durumlarda büyük risk taşımaktadır. Kâğıt üzerinde yüksek performans vaat eden ve laboratuvar ortamındaki ideal testlerde bu vaatlerini kanıtlamış tasarımların; laboratuvar ortamından çıkılıp üretim ortamına geçildiğinde, bileşen sapmaları ve üretim hataları dolayısıyla yumuşak anahtarlama karakteristiğinin bozulması ve arıza yaşaması kuvvetle muhtemeldir. Bu nedenle üretim toleranslarının tasarım aşamasına dahil edilmesi, endüstriyel uygulanabilirlik açısından kritik bir inceleme konusudur. Bu kapsamda hazırlanan tez çalışmasında, sunucu ve telekomünikasyon pazarında kullanılması hedeflenen bir yarım köprü LLC rezonans çevirici ele alınmıştır. Çalışmanın ilk aşamalarında, temel harmonik yaklaşımı kullanılarak devrenin kazanç denklemi türetilmiştir. Sonrasında frekansa bağlı kayıp modeli tanıtılmış ve tasarlanacak devrenin daha gerçekçi olması amaçlanmıştır. Manyetik kısımlarda ayrık malzeme kütüphanesinden beslenen Steinmetz denklemi ile çekirdek kayıpları hesaplanırken; deri ve yakınlık etkisi Dowell denklemi ile modele dahil edilmiştir. Bu şekilde detaylı bir analitik model kurulmuştur. Tezin dördüncü kısmında, tasarımın dayanıklılığı ve analiz verimliliği üzerine özgün bir yöntem sunulmuştur. Literatürde genellikle yarı iletken anahtarlar için kullanılan Güvenli Çalışma Bölgesi kavramı, bu çalışmada özgün bir yaklaşımla LLC rezonans tankı dinamiklerine uyarlanmıştır. Tanımlanan bu bölgenin analizi için, endüstride standart olarak kullanılan ancak yüksek işlem gücü gerektiren Monte Carlo yöntemi yerine, LLC çeviriciler için çok daha az işlem gücü gerektiren Sekiz Köşe Testi yaklaşımı önerilmiştir. Önerilen bu test yönteminde; rezonans tankı elemanlarının (Lr,Cr,Lm) oluşturduğu tolerans uzayının bir dörtgenler prizması şeklinde olduğu ortaya konulmuş ve sistem için en kritik noktaların bu prizmamın sekiz köşesi olduğu gösterilmiştir. Bu yaklaşımın doğruluğu ve yeterliliği hem matematiksel analizlerle hem de deneysel çalışmalarla doğrulanmıştır. Böylece yüksek iterasyon gerektiren yöntemler yerine, sadece köşe noktalarına odaklanarak analiz süresi kısaltılmış ve üretim havuzundaki olası sapmaların güvenli çalışma bölgesinin nasıl daralttığı tespit edilmiştir. Beşinci kısım kapsamında, LLC yarım köprü çeviricinin optimizasyon süreci ele alınmıştır. Geniş bileşen kütüphaneleri ve ayrık seçim gerektiren LLC gibi çevirici devrelerde, tüm olası kombinasyonların bilgisayar ortamında tek tek denenmesinin tasarım süresini kabul edilemez düzeyde uzattığına dikkat çekilmiş ve buna çözüm olarak Parçacık Sürüsü Optimizasyonu (PSO) algoritması önerilmiştir. Bölüm kapsamında son olarak; rezonans endüktörü, transformatör ve genel LLC devresi için özgün tasarım akış şemaları oluşturulmuştur. Altıncı ve son kısımda, önerilen optimizasyon şemaları ile oluşturulan araç kullanılarak 400 Volt giriş, 48 Volt çıkış ve 480 Watt çıkış gücüne sahip bir yarım köprü LLC çevirici tasarlanmıştır. Elde edilen tasarımın tüm yük koşullarında sıfır gerilimde anahtarlama yeteneğini koruduğu LTspice ortamında doğrulanmış; manyetik elemanların detaylı analizi ise Ansys Electronics Desktop ortamında gerçekleştirilmiştir Sonuç olarak bu tez çalışmasıyla; verim ve hacim kısıtları altında eleman üretim toleranslarının da dikkate alındığı bir tasarım yöntemi geliştirilmiştir. Geliştirilen bu yöntemin doğruluğu ve tasarım hedeflerini karşılama yeteneği, benzetim ortamında yapılan testlerle kanıtlanmıştır.Bu çalışma, İstanbul Teknik Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinasyon Birimi (BAP) tarafından MYL-2024-46178 kodlu proje kapsamında desteklenmiştir.

  Daha fazlası
• Yükleniyor...

  listelement.badge.dso-typeÖge, listelement.badge.access-status Açık Erişim ,

  Comparative analysis of spatial experience in physical and virtual environments: The case of anadolu hisarı

  (Graduate School, 2026-02-04) Tümbul, Buket; Gün, Ahmet; 523221017; Architectural Design Computing

  Daha fazlası

  Spatial experience constitutes the aggregate of sensory, cognitive, and physical interactions an individual establishes with their environment. The human mind perceives, interprets, and mentally reconstructs space not solely through visual inputs but through the simultaneous operation of multisensory channels, including touch, hearing, smell, and bodily movement. Physical spatial experience is a tangible process wherein the user is directly embodied within the environment, simultaneously perceiving surface textures, climatic conditions, olfactory cues, and acoustic properties. Virtual Reality (VR), conversely, is a simulation technology that isolates the user from the physical environment, immersing them in a digitally generated setting. While its three-dimensional visualization and immersive capabilities allow for the experience of diverse spaces, this experience relies predominantly on the mimicry of visual and auditory stimuli. Despite technological advancements, the extent to which virtual environments can replicate physical spatial experience remains a subject of debate. In this context, the representational power of virtual spaces and how they shape the 'sense of presence' constitute a significant area of research. Furthermore, VR holds the potential to transcend physical limitations, offering accessible and alternative experiential possibilities. A review of the existing literature reveals that VR research is heavily concentrated on technical performance, healthcare rehabilitation applications, and architectural education. The majority of these studies are conducted in controlled laboratory settings; research addressing the sense of presence, sense of place, and exploratory behaviors in spaces experienced for social purposes remains limited. Moreover, studies predominantly focus on enclosed spaces, leaving semi-open spaces, which combine interior and exterior characteristics, insufficiently examined. To address this gap, the Anadolu Hisarı Museum, a semi-open cultural heritage site used for socialization, was selected as the study area. Accordingly, a mixed-method group experiment was conducted to examine the perceptual and sensory differences in spatial experience between physical and virtual environments. Adopting a multi-dimensional attitudinal framework, the research design deconstructs spatial experience into its cognitive, emotional, and behavioral components to enable a holistic and structural comparison. Participants were divided into a physical experience group (n = 9) and a virtual experience group (n = 8); all subjects were selected from first-year architecture students. While the physical group experienced Anadolu Hisarı on-site, the virtual group experienced a 1:1 scale model of the space, created using Blender and Unity, via a Meta Quest 3 headset. The process was documented using video recordings for the physical group and screen recordings for the virtual group. Post-experience data collection included semi-structured interviews, cognitive map drawings, and the simulator sickness questionnaire (SSQ) and igroup presence questionnaire (IPQ) for the virtual group. Interview transcripts were subjected to sentiment analysis using AI-assisted Natural Language Processing (NLP) techniques, and the resulting data were evaluated using both qualitative and quantitative methods. Results indicated no statistically significant difference in general sentiment levels between the two groups; however, the components constituting the experience diverged significantly. The physical experience facilitated a strong connection with the site's historical and architectural identity through tactile, olfactory, and environmental interactions. In contrast, the virtual experience was defined primarily by visual representation, immersion, technological novelty, and a gamified sensation. Notably, while undefined circulation paths in the physical environment evoked anxiety, the same ambiguity in the virtual environment was perceived as a sense of freedom and exploration. Despite this, the virtual experience provided a cognitive structure for grasping spatial organization comparable to that of the physical experience. In both groups, the view emerged as the strongest common experiential component. Behavioral and duration analyses revealed that participants in both environments spent the most time in the terrace area. In the physical experience, the average time spent was 125.11 seconds on the terrace and 95.33 seconds on the ground floor; in the virtual experience, these durations were 74.25 seconds and 44.75 seconds, respectively. While frequent pauses to examine surfaces and historical details were observed in the physical environment, a faster and more linear circulation pattern was detected in the virtual environment. Participants in the virtual space tended to move towards the initial visual focal point perceived upon entry, indicating that the experience was shaped by a specific directional orientation. An examination of cognitive maps revealed that while the physical experience resulted in richer and texture-laden mental representations, the virtual experience led to more schematic and geometry-based recalls. Despite this disparity in detail, both groups successfully reconstructed the general spatial organization and circulation paths with comparable accuracy. This finding is corroborated by the IPQ results, which indicate that virtual participants developed a strong sense of presence by accepting the space as a valid navigable volume, yet rated its realism significantly lower due to the lack of sensory fidelity. Finally, SSQ results indicated that discomfort among virtual participants was primarily related to nausea and discomfort, with experienced VR users reporting significantly lower levels of physical distress. In conclusion, this study demonstrates that the virtual experience cannot fully present the physical space in terms of fostering a complete sense of presence, particularly regarding emotional and sensory engagement. On the other hand, the results reveal that there is no significant difference between the two mediums in terms of cognitive and spatial learning. It must be acknowledged that the limited sample size and specific participant profile may affect the scope of these findings. It is anticipated that future research, designed to include larger and more diverse participant groups, will enhance the universal validity of the findings and contribute more comprehensive, generalizable data to the literature.

  Daha fazlası