Gazimağusa Kaleiçi’nin Tarihsel Süreç İçindeki Kentsel Gelişimi Ve Değişimi

Abstract

Gazimağusa Kaleiçi, kuruluşu çeşitli kaynaklarda adına rastlanan antik Arsinoe kentine kadar uzanan ve 648’de Salamis Kenti’nden yoğun göçle hızlı bir nüfus artışına sahne olan bir yerleşim merkezidir. 13.-15. yüzyıllar arasında, bölgenin önemli ticaret merkezlerinden birine dönüşen Gazimağusa, kozmopolit bir kent kimliği kazanmıştır. 1500 yıla yakın geçmişinde çok farklı yönetimlerin etkisine giren kent, farklı kentsel ve mimari yaklaşımlara da ev sahipliği yapmıştır. Bu çalışmanın amacı, yüzyıllar boyunca farklı kültürel ve sosyal birikimlere sahip toplumların ve yönetimlerin yerleştiği ve birarada yoğrularak çok yoğun bir mimari doku oluşturduğu bu kentin, tarihsel süreç içerisindeki gelişim ve değişiminin araştırılması ve ortaya konmasıdır. Bu amaçla farklı dönemlere ait gravür, maket, harita, fotoğraf gibi görsel malzemelerin yanı sıra çok sayıda tarihi yazmalar, gezgin notları, noter kayıtları gibi tarihsel kaynaklardan da yararlanılmıştır. Kentle ilgili çeşitli veriler birarada değerlendirilmiş ve mevcut maket, gravür ve haritalar üzerinden analizler yapılmıştır. Yapılan analizlerden yararlanılarak farklı dönemler için kent restitüsyonları üretilmiştir. Çalışmada, yerleşimin kentsel dokusu içerisinde yoğun olarak yer alan anıtların kent mekânları ile ilişkilerine ve kentteki tarihsel gelişim süreci içerisinde çevreleriyle karşılıklı etkileşimlerine de yer verilmiştir. Bu bağlamda, tarih süreci içinde değişen kullanımlarıyla ve toplumsal önemleriyle birlikte, kentle ilişkileri de değişen anıtların, farklı dönemlerde üstlendikleri işlevler üzerinde de durulmuştur. Sonuç olarak, kentin 13. yüzyıldan günümüze nasıl bir gelişim süreci geçirdiği, liman ve kentsel gelişim ilişkisi, kentsel mekânlarla anıtların fiziksel ve işlevsel kronolojisi ortaya konmuştur.

Famagusta walled city, whose history of settlement goes far to ancient city of Arsinoe, had a rapid increase in population after the mass immigration from Salamis in 648. Famagusta became an important trade centre between 13th-15th centuries and gained a cosmopolitan character. Through its 1500 years long history, it had been governed by different reigns and hosted different urban and architectural approaches. The aim of this study is to search and present the development and transformation of the city where different communities and sovereignties with different cultural and social backgrounds had settled and had formed a dense architectural pattern. For this aim, besides visual documents like gravures, models, maps, photographs, written historical documents like chronicles, travellers’ notes, notaries have been used. Various data on city were considered and analyzes have been done on existing model, gravures and maps. Restitutions for different periods of city have been produced by using the evaluations and analysis. The relations of the monuments, which are densely located within the urban pattern of the settlement, with the urban spaces and their interaction with their environment throughout the development process of the city are also the subjects handled in this study. Consequently, the development scheme of the city from 13th century to present, port and urban development relations, physical and functional chronology of urban spaces and monuments are presented as the outcomes of this study.