Muallim İsmail Hakkı Bey Koleksiyonu'nun, 182/5 numaralı defterinde yer alan 9 Musevi ayininin, "Mûsıkî Tekâmül Dersleri" kitabındaki makam anlayışına göre mukayesesi

Abstract

Muallim İsmail Hakkı Bey 19. yüzyılın son çeyreğinde 20. yüzyılın ise başlarında yaşamış Türk mûsıkîsinin ünlü bestekarlarından biridir. Sadece besteci kimliği ile değil aynı zamanda muallim ve müzikolog kimliği ile de adından söz ettirmiştir. Kendi nazari anlayışında Türk mûsıkîsi usul, makam ve nota derslerini içeren kitaplar yayınlamıştır. Aynı zamanda yeni makamlar terkip etmiş çok kullanılmayan eski makamlarda eserler bestelemiştir. Muallim İsmail Hakkı Bey'in nazari çalışmaları, besteleri, nota yayınları, kitapları, arşivleri büyük bir araştırma ve inceleme konusudur. Kendi üslubu ile kendisini "Mahzen-i Esrârı Mûsıkî Sahibi Muallim İsmail Hakkı Bey" diye adlandıran "Mûsıkî Tekâmül Dersleri" isimli kitabın yazarı İsmail Hakkı Bey'in, bu kitaptaki nazari bilgileri, bu çalışmanın temel basamaklarından biridir ve çalışmanın ilk bölümünü oluşturmaktadır. İsmail Hakkı Bey'in çok yönlü kişiliği sanat hayatında da kendini göstermiştir. Türk mûsıkîsinin hemen hemen birçok formunda ve makamında eserler bestelemiştir. Türk mûsıkîsinin yanı sıra farklı kültürler ile de kurduğu yakınlık neticesinde, Musevi hahamlar tarafından kendisine bestelemesi için verilen İbrani dilinde kaleme alınmış metinleri bestelediği ve derlediği de bilinmektedir. Muallim İsmail Hakkı Bey bu metinleri kendi nazari anlayışında Türk mûsıkîsi makam, usul ve yapısına bağlı olarak kaleme almıştır. Bu çalışmanın ikinci bölümünde Musevi ayinleri hakkında incelemelere ve Muallim İsmail Hakkı Bey'in çeşitli makamlarda kaleme aldığı Musevi ayinlerine değinilmiştir. Bu Musevi ayinleri Muallim İsmail Hakkı Bey koleksiyonunda bir defter içerisinde bulunmaktadır. T.C Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi'nde bulunan ayinler, TRT Müzik Dairesi Defterleri'ne 182 / 5 No'lu künyesi ile kayıtlıdır. Bu araştırma ve inceleme kapsamında Muallim İsmail Hakkı Bey'e ait 182/5 No'lu Defterin 23. klasöründe bulunan, İbranice metinler ile bestelenmiş ilk haftanın 9 Mûsevî ayini bu çalışmanın en önemli basamağı olmuştur. Bu klasör içerisindeki 9 Musevi ayini onun makam anlayışı esas alınarak incelenmiştir. Osmanlı Türkçesi ile yazılan bu eserler Türkçeye çevrilip, İbrani dilinde yazılmış metinlere dönüştürülmüş ve bu metinlerin kaynakları ile birlikte Türkçe tercümesine yer verilmiştir. Çevirisi yapılmış bu eserler Muallim İsmail Hakkı Bey'in nazariyesi esas alınarak dijital ortama aktarılıp eser analizleri gerçekleştirilmiştir.