Mimar Vedat Tek Konutlarının İşlevsel Analizi

Abstract

1930 yılları, apartman olgusunun İstanbul’da yaygınlaşmaya başladığı zamanlardır. Bahçe içindeki evler yerlerini, birden fazla ailenin, ayrı katlarda yaşadığı yüksek, bitişik nizam binalara bırakmaya başlamıştır. Osmanlı İmparatorluğu’nun son yıllarından başlayarak ve hep “ilk”lere imza atarak mesleki çalışmalarını sürdüren Vedat Tek o yıllarda 57 yaşlarındadır. Genç yaşlarından itibaren yaptığı binalar kamuoyunda hep büyük bir beğeni ve yüceltme ile karşılanmışken 1930’larda durum tersine dönmeye başlamıştır. İdeolojiler yön değiştirmiş, binalar “kübik” olmaya başlamış, mimarın “milli mimari” arayışları da bu oranda gözden düşmüştür. Bu tez çalışması kapsamında, Vedat Tek’in tasarlayıp uyguladığı ve aynı zamanda önerdiği, dönemin yeni konutu: apartman üzerinde gerçekleştirilen bir işlevsel analiz çalışması ile mimarın konu hakkında yazdıkları karşılaştırılmıştır. Düşünce ve tasarımlarının ardındaki örüntü anlamaya çalışılmıştır. Bu çalışmanın sonucu olarak ortaya çıkan konut konusundaki eleştirel bakışının ve rasyonel çözümlerinin, mimarın diğer yapıları için geçerliliği de soru olarak ortaya konmuştur. Mimar ve yapılarının, gerek yaşadığı günlerde, gerek bugüne kadar gelinen süreçte genellikle “Birinci Milli Mimari Hareketi” çerçevesinde değerlendirilmiş olması, onu ve yapılarını değerlendirme kriterlerini çeşitlendirme gereğini doğurmuş ve çalışma bu amaca yönelik olarak geliştirilmiştir.

Vedat Tek (1873-1942) whose name is always remembered together with the First National Architectural Movement, had been the “first” in various topics during his life. He was the first Muslim Turk to practise from his own office, and the first Turkish Imperial Chief Architect (1904-1908). He realised quite big and important projects in his young age. Examples include the City Hall in Kastamonu (1902), and the Ministry of Postal and Telegraphical Services in Sirkeci (1904-1909). In 1930’s the ideological changes in the country begun to have a negative effect upon his reputation. In the same years the new housing trend of apartment houses were imported (!). Vedat Tek was critical of this change because he was reluctant to lose the old values, for instance, the one or two storey Istanbul houses set in gardens. He pointed out that the new apartment buildings were not properly built. In one of the architectural magazines dating 1931, he drew attention to the problems regarding these new buildings and offered solutions by providing sample projects. In this thesis, his two sample apartment projects (which were realised), and three sample projects given in the same article are analysed functionally and the results are compared with his thoughts written in the article. The results show that there were three main criteria in his designs: privacy, health and comfort. The spaces were organised according to these criteria. The dimensions and other properties (being at the corner or in between two buildings) of the parcel had given organisational alternatives. However, the basic concept had never changed. The results show that the architect was taking quite rational decisions. Could this result be generalised and applied to his other projects too? Or was this a natural result of the ideological changes taking place within the country? With this result and question it is aimed to draw attention to the other aspects of his architecture other than the First National Architectural Movement’s principles.