Mimari anlatılarda mekan-zamansal okumalar: Zaha Hadid'in erken dönem çizimlerinde deneyim

Abstract

Tez çalışması, mimari temsil bağlamında deneyim kavramını, özne ve anlatı ilişkisi üzerinden araştırmaktadır. Anlatı olarak ele alınan üretimler, kağıt üzerinde kurulan mekansal ve zamansal bilgileri özneye aktaran temsil biçimlerini kapsamaktadır. Bu anlatıların özne algı ve belleği ile kurduğu ortaklıklar sonucu ortaya çıkan mekan-zamansal deneyim, çalışmanın araştırma konusunu oluşturmaktadır. Çalışmada öncelikle deneyimin ortaya çıkışı ve temsil ile ilişkisi araştırılmaktadır. Deneyimin (öznel) zamansallığı olan "süre" kavramı, anlatı olarak ele alınan üretimlerin sahip olduğu anlatı zamanı ile ilişkilendirilmektedir. Bu karşılıklı okuma, deneyimin yalnızca özneyle değil, anlatının kuruluş biçimiyle de şekillendiğini göstermektedir. Buradan yola çıkarak, anlatıların özneye sunduğu deneyim alanları araştırılmaktadır. Anlatıların olanaklarıyla birlikte, deneyimlenen zamanın özne ile kişiselleşmesi gibi, anlatı da öznenin algı ve belleğinde yakaladığı ortaklıklarla yeni anlamlarına kavuşmaktadır. Anlatının, öznenin sezgileriyle tamamlayabileceği zamansal ve anlamsal boşluklara sahip olması, anlatının çok anlamlı bir üretime dönüşmesini sağlamaktadır. Anlatının boşluklarında özgür kalan özne ise, anlatıyı kendi zamansallığı olan sürede deneyimleyerek tamamlamakta ve yeniden üretmektedir. Tez çalışmasında, deneyimleme eylemi bir zamansallığı belirtmekle birlikte; özne ile deneyimlenen temsil arasındaki bir iletişimi de tariflemektedir. Özne ve anlatı karşılaşması, boşlukların algı ve bellek ile kurulan ortaklıklar sayesinde tamamlanması; bu karşılaşmanın yeniden üretimlere dönüşmesini sağlamaktadır. Öncelikle farklı disiplinlerden anlatı üretimlerinin, özneyle iletişim kuran, deneyimi görünür kılan yönleri incelenmektedir. İncelenen anlatılar, zamansal ve anlamsal boşlukların sağladığı deneyim alanlarına imkan veren temsil örnekleri olarak ele alınmaktadır. Her örnekte boşlukları ortaya çıkaran özgün kuruluş biçimleri birer temsil aracı olarak ele alınmaktadır. Anlatıyı kurma yöntemi olarak belirlenen araçlar, tez kapsamında anlatıda zamansal ve anlamsal boşlukları aramak için örneklemler olarak ele alınmaktadır. Tez çalışmasında yazar, Zaha Hadid'in erken dönem çizimlerine seyirci konumunda bulunmakta; bu araçlar yardımıyla çizimlerde mekan-zamansal deneyimin izlerini aramaktadır. "Mimari anlatıda mekan-zamansal deneyim nasıl ortaya çıkar?" araştırma sorusunun cevabı, Hadid'in erken dönem çizimlerinde zamansal ve anlamsal boşluk okumaları ile aranmaktadır. Hadid'in çizimlerindeki ona özgü kaligrafik çizgiler, zamansal boşluğu; süprematizm akımının etkisiyle ortaya çıkan parçalanmalar ise anlamsal boşluğu incelemek için ortam sağlamaktadır. Hadid ve üretimleri, tez çalışmasının deneyim arayışı için bir araca dönüşmektedir.