Düz çatılarda ısı ve su yalıtım malzemelerinin performans yaklaşımı ile değerlendirilmesi

Abstract

Köyden kentlere göçün etkisiyle büyük boyutlara ulaşan hızlı nüfus artışı ve bunun getirdiği yoğun iskan alanları kentlerin yapısını değiştirmektedir. Kentsel alanlardaki değişimler şehrin hem sosyal yapısında hem de fiziksel yapısında olmaktadır ve bu da insan psikolojisi üzerinde olumsuz etkiler yapmaktadır. Bu nedenle İstanbul gibi büyük yerleşmelerde yeşil alanlara ihtiyaç her geçen gün artarken bu alanların korunamayıp azalması ve yok olması söz konusudur. İstanbul için günümüze kadar bir çok plan yapılması ve bu planlarda getirilen bir çok öneriye rağmen yeşil alan kaybı engeüenememiştir. Bu yüzden insanların rekreasyon ihtiyaçları karşılanamaz olmuştur. İstanbul önemli bir tarihi geçmişe sahip, bu nedenle de bir çok tarihi yapı ve alanları içeren bir şehirdir. Burada yer alan tarihi park ve bahçelerin de değişen sosyal ve fiziksel şartlardan etkilenmesi ve baskılara dayanamayıp değişime uğraması söz konusudur. Bu tezin amacı; parkların kentsel yeşil alana katkıları, kullanıcı kitlesi ve bu kullanıcı kitlesine etkileri. Araştırmanın esas amacı; kendine özgü tasarımlardan giderek uzaklaşan toplumumuzun, yeşil alanların giderek yok olduğu İstanbul'da, şehir dokusu ve tarihi yeşil dokusunun değerini ve önemini ortaya koymak ve bu tarihi yeşil alanların günümüze kadar ulaşırken nasıl bir değişimden geçtiği, bu değişimden ne kadar etkilendiği ve günümüzde nasıl kullanıldığının belirlenmesidir. Bu belirlenirken; Dünyadaki İstanbul gibi büyük ve önemli şehirlerde de tarihi parkların çeşitli yüzyıllarda nasıl değiştiği ve günümüze kadar gelirken nasıl bir süreçten geçtiği ve bugün nasıl kullanıldığı araştırılmıştır. Sekiz ana bölümden oluşan çalışmanın, birinci bölümünde araştırmanın amacı, kapsamı ve yöntemi belirtilmiştir. İkinci bölümde, kentsel yeşil alan, kent içi rekreasyon alanları, kentsel parklar, korular ve boş zaman kavramları üzerinde durulmuştur. Araştırmanın üçüncü bölümünde, tarihi Türk bahçelerinden İstanbul Türk bahçeleri, tarihi yeşil alanlar ve saray bahçelerinin tarihsel gelişimi anlatılmıştır. Dördüncü, beşinci ve altıncı bölümlerde, Gülhane, Yıldız ve Emirgan kent parklarının tarihi süreç içerisindeki gelişimi incelenmiştir. Araştırmanın yedinci ve son bölümünde ise; bu üç tarihi parkta yapılan inceleme ve anket sorulan değerlendirilmiş ve değerlendirme sonuçlarından elde edilen bilgiler doğrultusunda sonuçlar ve öneriler ortaya konmaya çalışılmıştır. Sekiz bölümden oluşan çalışmada izlenen yöntemde: İlk olarak, kentsel yeşil alan kavramları ele alınmış ve açık alan kavramı, kent parkı kavramı, kent parkının işlemleri, planlanması gibi konular üzerinde durulmuştur. Daha sonra ise, İstanbul'daki tarihi park, bahçe ve korularının geçmişteki kullanımları ve geçmişten günümüze nasıl bir değişim geçirdiği incelenmiştir. Bu araştırmanın ardından alan araştırmasının yapıldığı örnek alanlar olan İstanbul'un en eski parklarından Gülhane, Yıldız ve Emirgan Parklarının anket ve gözlem çalışmaları yapılmış, önemli fonksiyon alanlarının bugünkü durumlarını gösteren fotoğraflar çekilmiş ve video-kamera ile park alanlarının çekimi yapılmıştır. Böylece bu alanların günümüzdeki kullanıcıları ve parklarla ilgili görüşleri belirlenmiştir. Kentsel yeşil alan içerisinde kentsel yeşil dokuyu oluşturan kent park ve korularının gerek tarihi gerekse turistik açıdan ele alınması yanında bu alanları kullanan kullanıcı kitlesinin özellikleri, alam ne şekilde kullandıkları, bu alanların özellikleri ve kullanıcı kitlesinin beklentileri yapılan anket sonuçlan ile değerlendirilip ele alınan bu konularda kent parkları arasındaki farklılıkların incelenmesini gerekli kılmıştır ve bu üç yeşil alan örneğinin anket değerlendirmelerinden elde edilen sonuçlar doğrultusunda yorumlanması ve 20 yıl önceki kullanıcı kitlesi ile karşılaştırılması yapılmıştır. Ayrıca hafta içi ve hafta sonu değerlendirmeleri ayrı ayrı belirlenmiştir. Bu bölümde kullanılan yöntem, parklar için 23 soruluk anketler hazırlanıp her park için 100 adet toplam 300 adet anket yapılmıştır. Anket değerlendirmelerinde SSPS programı kullanılmıştır. Bu anketler araştırmacı tarafından parkın kullanıcıları ile yüz yüze görüşme şeklinde yapılmıştır. Böylece ortaya çıkan sonuç grafik ve tablo çizilerek değerlendirilmiş ve yorumlanmıştır. Araştırma alam olan Gülhane, Yıldız ve Emirgan Parkı'nın anket ve gözlem sonuçlarına göre; Anket sonuçlarına göre, Yıldız ve Gülhane Parkı kullanıcıların öğrencilerin çoğunlukta olduğu gençlerden oluştuğu belirlenmiştir. Emirgan ve Gülhane Parkı'na hafta içi ve hafta sonu yoğun olarak lise mezunları gelirken, Yıldız Parkı'nda hafta içi.ilkokul öğrencileri ve mezunları, hafta sonu üniversite öğrencileri yoğun olarak gelmektedir. Bu parkların çevresinde üniversite ve liselerin yer alması ve içerdikleri değişik fonksiyonlar özellikle gençler tarafından tercih edilmelerinin en önemli nedenidir. Gülhane ve Yıldız Parkı'na gelenlerin yakın çevredeki ilçelerin yanında Üsküdar ve Kadıköy'den gelen kullanıcılar olduğu tespit edilmiştir. Bunun nedeni ise her iki parkın da yakınında vapur, motor iskelelerinin bulunması ve Üsküdar, Kadıköy'den, Eminönü ve Beşiktaş seferlerinin düzenlenmesidir. Gülhane Parkı'na çoğunlukla Eminönü ve Fatih'ten, Yıldız Parkı'na Beşiktaş'tan ve Emirgan Parkı'na ise Sarıyer'den daha çok gelinmektedir. İlçelere göre çeşitli kent parklarının sıklığı parkların yakınlığı ve ulaşım kolaylığı ile bağlantılıdır. Parkların günlük kullanımının büyük bir yüzdesi hafta sonuna rastlamaktadır. Hafta içi günlerde de parklar arasında günlük kullanım yönünden değişiklikler gözlenmektedir. Bu çeşitliliği parkların konumu ve çeşitliliğinde aramak yerinde olur. Emirgan Parkı'nda hafta içi ve hafta sonu gelir düzeyi orta seviyede olan kullanıcılar gelirken, Yıldız ve Gülhane'de hafta içi geliri olmayan öğrenci ve işsizler, hafta sonu Yıldız'da orta gelirli kullanıcılar, Gülhane'de ise geliri olmayan daha çok işsiz xi kesimin oluşturduğu kullanıcılar yoğun olarak görülmektedir. Yıldız ve Emirgan'da bulunan köşkleri ziyarete gelen kullanıcıların orta ve yüksek gelire sahip oldukları gözlenmektedir. 1978 yılında Prof. Dr. Ahmet cengiz Yıldızcı'nın yapmış olduğu anket çalışması sonuçları ile günümüzdeki kullanımlarını karşılaştırdığımızda meslek, yaş, gelir gruplarına göre farklılıklar gözlenmektedir. Çeşitli yaş gruplarının parka geliş sebebi ve hafta sonu değerlendirilmesi tarihsel süreç içerisinde birbirine yakın sonuçlar vermektedir. Kullanıcılar parkları genelde hava almak, doğa ile yakınlık amacıyla kullanmaktadırlar ve hafta sonlarını gezerek değerlendirmektedirler. Gülhane ve Yıldız Parkı'nda daha önce yapılan anket sonuçlan göstermiştir ki, kullanıcı kitlesini daha çok öğrenciler oluşturmaktadır. Bu durum günümüzde de aynıdır. Önceleri Gülhane'ye hafta içi yalnız gelen kullanıcılar günümüzde çok azdır. Bunun nedeni kullanıcı kitlesinin eskiye oranla park içerisinde kendini güvende hissedememesi ve farklı kültür gruplarının bir arada bulunamamasmdan kaynaklanmaktadır. Gülhane Parkı'na eskiden hayvanat bahçesini gezmeye gelen kullanıcılar giderek azalmaktadır. Emirgan'da 1-2 saat kalmayı tercih eden kullanıcılar günümüzde ise piknik yapmak amacıyla gelenlerin sayısının giderek artması nedeniyle parkta eskiye oranla daha fazla zaman geçirmektedirler. Günümüzde Emirgan ve Yıldız Parkı'na gelenlerin yoğun bir kısmın köşklere gelen kullanıcılar oluşturmaktadır. Daha önceki kullanımında bu durum gözlenmemektedir. Çünkü, anket çalışmaları 1978 yılında, köşklerin restorasyonu ve halkın kullanımına açılması 1979 yılında gerçekleştirilmiştir. Bugünkü kullanımı parkın kullanıcı kitlesinin artmasına neden olmaktadır. Emirgan ve Yıldız Parkı, Gülhane Parkı'na oranla daha iyi korunmuştur. Buna rağmen Yıldız Parkı 'mn da önceki devirlerde burada bulunan köprüler gibi bazı özellikleri kaybolmuştur. Burada yer alan tarihi köşkler alanın belediye tarafından TURING'e kiralanmasından sonra restore edilerek halkın kullanımına açılmıştır. Bu yıl TURING tarafından işletilen bu binalar Belediyeye devredilmiştir. Günümüzde oldukça büyük ve yeşil bir alan olan park halkın kullanımına açılmıştır. Gülhane Parkı ise Osmanlı döneminde Has Bahçe gibi bahçelere sahip olan çiçeklerle çevrili ve içinde tarihi köşk ve kasırların yer aldığı çok güzel bir alandı. Fakat zamanla iyi kullanılamayan park büyük ölçüde değişikliğe uğramıştır. Burada bulunan bahçeler günümüzde bulunmamaktadır. Sarayburnu tarafında oldukça güzel bir manzaraya sahip olan park günümüzde yaz aylarında oldukça rağbet edilmektedir. Yazın Şenliklerin yer aldığı, lunapark ve Hayvanat bahçesinin bulunduğu park için Büyükşehir Belediyesi tarafından yeni bir plan yapılmıştır. Henüz uygulama başlanmamıştır. Parkların tarihi özellikleri olduğu düşünüldüğünde; bu alanların daha iyi korunmaları için yeni çalışmaların yapılması gerekmektedir. Gülhane Parkı'nda yer alan hayvanat bahçesi bugün çok kötü durumdadır. Gerek hayvanların yetersiz olması gerekse yaşama koşullan ile amacına ulaşamamaktadır. Tarihi bir parkta böyle bir xıı fonksiyonun yer alması yurt dışındaki örneklerde de görülmektedir. Londra'nın en büyük hayvanat bahçesi yine tarihi bir park olan Regent's Park'ta yer almaktadır. Fakat bu alan oldukça iyi bakılmakta ve tam olarak amacına ulaşmaktadır. Regent's Park alan olarak oldukça büyük olduğu için bu alanı barındırabilmektedir. Ancak Gülhane Parkı'nda bu işlev gereken önemde yer almamaktadır. Bu nedenle bu alanın başka daha uygun bir yere taşınması daha yararlı olacaktır. Bu amaç doğrultusunda İstanbul Büyükşehir Belediyesi Yatırım Planlama Müdürlüğü tarafından ihale yoluyla Florya'da bir hayvanat bahçesi alanı projesi yaptırılmaktadır. Gülhane'deki hayvanat bahçesinin de buraya taşınması düşünülmektedir. Fakat bu alanın amacına ulaşabilmesi için ulaşım sorununun çözülmesi gerekmektedir. Çünkü yapılan anket ve gözlem çalışmaları sonucunda İstanbul'un böyle bir alana ihtiyacı olduğu belirlenmiştir. Yine Gülhane Parkı içerinde önceki yıllarda kullanılan lunaparkın kaldırılması orta öğrenim düzeyindeki gençlerin parktan uzaklaşmasına neden olmaktadır ve 1-14 yaş grubundaki kullanıcı kitlesi lunaparkın tekrar açılmasını istemektedir. Gülhane Parkı'nda yer alan gotlar sütunu gibi tarihi yapıların zamanla yok olmaması için çevresiyle birlikte korunması gerekmektedir. Ayrıca burada yer alan çocuk oyun alam, yiyecek alanları, Boğaza bakan alandaki çay bahçeleri gibi alanlar estetik ve yerleşim açısından yeşil alanlarla uyum içinde olmalıdır. Topkapı Sarayı'nın dış bahçesi olan Gülhane Parkı'nın zamanında bahçelerin bulunduğu ve çiçek alanlarına sahip, oldukça güzel bir yer olduğu bilinmektedir. Benzer şekilde yeniden düzenlemeler yapılması gereklidir. Yıldız Parkı konumu ve özellikleri bakımından halkın yaz aylarında gezdiği bir rekreasyon alanıdır. TURING' in çalışmaları ile bugün daha iyi durumda olan park doğası ile de ilgi çekmektedir. Yıldız Parkı'nda yer alan tarihi Malta Köşkü yemek için buraya gelenlere nezih bir ortam sunmaktadır. Ayrıca parkta yer alan Çadır Köşkü, kır kahveleri, oturma yerleri ve dinlenme alanları da kullanıcılara hizmet eden diğer alanlardır. Bu alanların genel olarak yeşil alanlarla uyum içinde olduğu gözlenmiştir. Emirgan Parkı'nda yer alan tarihi üç bina TURING tarafından 1979 yılında restore edilerek San, Beyaz ve Pembe Köşk İstanbul Büyükşehir Belediyesi tarafından cafe ve restoran olarak işletilmektedir. Restorasyon çalışmalarından sonra parkın kullanıcı kitlesinin arttığı açıkça gözlenmektedir. Ayrıca binaların yakın çevresindeki bitkilerin daha bakımlı ve çeşitli süs bitkilerinden olduğunu görmek mümkündür. Eskiden yapılan lale festivalinin kaldırılması kullanıcı kitlesini olumsuz yönde etkilemektedir. Lale bahçelerini her yıl ziyarete gelen kullanıcılar son yıllarda yapılamayan festivallerin tekrar gündeme gelmesini istemektedirler. Park içerisindeki kullanıcı kitlesinin çoğunluğu parka hava almak ve doğa ile yakınlık amacının yanı sıra parka piknik yapmaya ve köşkleri ziyarete gelenler oluşturmaktadır. Ayrıca parkta yer alan gölet ve çevresi, oturma yerleri, dinlenme alanları ve yeşil alanlar kullanıcılara hizmet eden diğer alanları oluşturmaktadır. Sonuç olarak; tarihi yeşil alanlar, şehir halkının rekreasyon ihtiyacını karşılama işlevi yanı sıra, kentleşme sürecinde olan nüfusun çevresini ve çevresinde yer alan etkinlikleri tanımasını sağlamakta, kentli davranış biçimlerinin benimsenmesinde önemli bir görev üstlenmektedir. xıu Yeşil alanların erişilebilirliğinin, barındırdığı aktivite çeşidinin ve yakın çevresinde kentsel alanda yer alan işlev türlerinin, kullanıcı türünü etkilediği hipotezinden hareketle seçilen üç parkta yapılan analizlerde bu hipotezin doğrulandığı görülmektedir. Araştırma yapılan bu park alanları genel itibariyle, kullanıcıların arkadaşlarıyla birlikte vakit geçirdikleri sosyal bir mekan niteliğindedir. Dolayısıyla bu alanlar kentli ve yeni kentli olma bilincinin yaygınlaştırılmasına yardımcı olan bir araç niteliğindedir. Yeşil alanların planlanmasındaki amaç, kentlileştirme kapsamında farklı sosyo ekonomik grupları açık ve yeşil alanlarda bir araya getirmek ise; kullanıcı çeşitliliğini sağlamak üzere yeşil alanlara erişebilirliğin yüksek olması ve açık alan kullanımında gerekli çeşitliliğin planlama yolu ile sağlanması gereklidir. Bu amaçla toplumsal yapının ve toplumsal davranış biçimlerinin tayininin önemi büyüktür. Bu sebeple yeşil alan kullanıcılarının istek ve ihtiyaçlarının planlama kararına yansıtılması gereklidir. Gelecekte, insanlar yarının şehirlerinde yaşayacaklar; sağlıklı şehirlerin oluşmasında büyük önemi olan yeşil alanların devamlılığının sağlanması ve istenen büyümenin gerçekleştirilebilmesi geniş kapsamlı planlama politikalarıyla mümkündür. Bu politikaların devamlılığının sağlanması ise, şehir yönetiminin ve şehir halkının elindedir. Bu amaçla yeşil alanların korunması ve geliştirilmesinde halkın kullanımının ve katılımının rolü büyüktür.Migration to the cities from the country sides are increasing every day. That is effecting the population which is increasing very fast, and settling areas are not enough so chances the city structure. Also it is effecting the human psychology. Therefore green lands has to be taken care of in big cities like Istanbul, but instead of taking care those places are getting less and less every day. So many plans were made for Istanbul, but nothing were stop the decreasing of the green lands. Therefore, citizens urgently needed recreations. City of Istanbul has very important history, which consist of so many parks and gardens as well. Even those places can not stand against the problems and effected. Aim of the thesis, effect of the parks in the city green lands, effects on citizens. Main purpose is, showing the importance and effective usage of the historical green lands and also the effect of the time on those green land show how it is altered trough out the years even the city planning is dying out, our society is leaving behind their own unique scheme. Also big cities where they have parks like Istanbul taken as an example, showing that the how the parks are effected and what kind of stages they had during the time. The thesis consists of eighth ( 8 ) chapters. In the first chapter; the aim, scoop and the method of the thesis is trying to be explained. The second chapter; urban green lands, recreation lands with in the city, city parks, forests and free times examined. The third chapter of the thesis; development of historical Turkish gardens in Istanbul, historical green lands and palace gardens are discussed In the forth, fifth and sixth chapters; historical stages and developments of Gulhane, Yildiz and Emirgan city parks are trying to be examined. Final two chapters of the thesis; questioners are examined which was made in those parks and the results are discussed. Also some suggestions are given. The method which is followed in the thesis as follows; xv First of all, urban green land, open area, city parks and planning of city parks terminology were trying to be defined. Then with the examples of Gulhane, Yildiz and Emirgan parks historical developments were examined. Some video were recorded, photos were taken nowadays positions of those parks. Also some questionnaires was made in that parks too. So nowadays view of the historical parks can be examined and view of the citizens can be seen easily. Those city parks were examined by means of the tourism. Also the people whom are using those parks and their characteristics, how they use those parks, their expectations were trying to defined by questionnaires. The questionnaires consists of 23 questions. For each park 100 questionnaires total of 300 questionnaires were taken in to an account. SSPS technique was used for the examine those questionnaires. Questionnaires made by one on one base. Tables were made than the charts were plotted according to the results. According to the results of the example areas, Gulhane, Yildiz and Emirgan parks; Students and young generation were the most effective users of Yildiz and Gulhane parks, lycee students were the dense users during week days and weekends of the Emirgan and Gulhane parks. But university students were visiting during weekends. Lycees and universities were Surrounded those parks also the activities, facilities in those parks attracts the students. The citizens whom were living the near district like Uskudar, Kadikoy visits the Gulhane and Yildiz parks. The reason for that is transportation, by means of small boats and local passenger ships. User density of those parks, has increased during weekends. But during week days user density changes. While medium salary people visits the Emirgan parks during weekdays and weekends, Students whom has no income and jobless people, visits the Gulhane park weekdays. Weekends Yildiz park was visited mainly by medium salary in come people, on the other hand jobless, no income people visits the Gulhane park. Pavilions in the Yildiz and Emirgan parks visited by the people, whom has medium- high income. When those results were compared with the questionnaire results, which has done by Prof. Dr. Ahmet CENGİZ in 1978, different according to the occupation, age, income level. Different age groups whom were visiting the parks the reason of the visit shows similarity when compared during the years. Generally for taking a walk and getting the freshair, getting close to the nature is the main reason for the visit. As the old results of questionnaires for the Gulhane and Yildiz parks, nowadays shows same results that students were the main users. Not like old times for security, cultural difference reason people were not visiting the parks by theirself. Also zoo visitors were decreasing in the Gulhane park. xvi Nowadays visitors in Emirgan park, they prefer having picnic rather than staying coupe of hours. Restoration of the pavilions which has done 1978 and open to the public 1979 in the Yildiz and Emirgan parks, results in the increase of the visitors to that parks. Therefore visitors mainly visits the pavilions. Emirgan, Yildiz parks were protected better than the Gulhane park. Even that some bridges were destroyed in Yildiz park. Some pavilions were rented by TURING from the municipality, than restoration was take place. This year all the buildings were given back to municipality. Gulhane parki was the most important gardens for the Ottoman Empire. Used to consists of gardens like Has Bahce, pavilions. But miss use of the park results in dying out of those gardens and pavilions. Sarayburnu side of the park is very popular during the summer time due to very good view of the bosphorus. Summer festivals were taken place in that park and some special planes were made by municipality but not applied. When the historical importance was think about those parks, special care has to be taken. For example zoo with in the Gulhane park has not enough space for itself and for the animals which are accommodating. Other examples can be seen around the world as an example, i.e. London zoo takes place in Regent's park. That zoo was taken care, so fits its purpose. Gulhane parki zoo was planned to move to Florya by bidding. But transportation problem has to be solved as well to fit its purpose. Gotlar sütunu and other historical statues has to be protected with the surroundings. Also places like play gardens for children, open cafeterias, picnic areas has to be in harmony with the nature. In Ottoman time Gulhane parki was the outer park for the Topkapi Palace. Therefore it used to have wonderful flowers and very good arrangement. So nowadays that can be done as well. Yildiz parki has convenience and the specialty for the citizens. Therefore so many citizens were visiting the park during the summer. The park was restored by TURING. With in the park Malta pavilion is open the public and serves very good food also friendly environment. Other places like picnic areas, open cafeterias have the harmony with the surroundings. In the Emirgan Park, there are three building which was restored by TURING. Nowadays running buy municipality as a cafeteria and restaurant. After the restoration of the park density of the people means of visitors has increased. Cancellation of the tulip festival upsets the citizens. Purpose of the visits are getting close to the nature and walking as well as the visiting the pavilions. Also lakes with in the park and seats around it other good facilities of the park. As a result, green lands, parks with in the city has very positive effect on the citizens like getting close to nature, having good time in the park also see some historical places. xvii Activities and utilities in the parks and accessibility of those parks have very important effect on the citizens usage. Which was proved by the thesis on the three example parks. Parks, which were examined visited by people whom want to have good time with their friends and also has very positive effect on new civilization plans. If the purpose of the parks make the people meet, enjoy together even if they are from different age group and social levels, different kinds of activities and utilities has to be supplied. Also accessibility İs the most important fact for that purpose. Therefore citizens have to suggest their opinions and requirement for those parks and green lands. In the future, human being is going to live in the cities, so green lands, parks has the most effect for the healthy cities and citizens. Therefore parks and the green lands has to be kept in good condition and answer all the requirements. To realize that new plans has to be done also citizens should take part with their opinion for the good future.