Türkiye Yeraltı Sıcaklık Gradyan Dağılımının Derin Kuyu Sıcaklık Verileri Ve Variogram Analizi İle Belirlenmesi

Abstract

Bu çalışmada ilk kez tüm Türkiye’yi kapsayan bir yüzey (-1 metre) sıcaklık dağılımı ve yeraltı sıcaklık gradyanı dağılımı doğrudan elde edilmiş ve haritalanmıştır. Yüzey sıcaklık dağılımının elde edilmesinde Türkiye’deki 245 meteoroloji istasyonunda 25-30 yıldan beri kaydedilen sıcaklık verilerinin yıllık ortalamaları kullanılmıştır. Yeraltı sıcaklık gradyanı dağılımı ise 539 adet 1000 metre ve daha derin kuyuda yapılmış olan sıcaklık ölçümlerinden ve bu kuyuların bulunduğu noktalardaki yüzey sıcaklıkları da yüzey sıcaklık dağılımından sağlanan verilerle elde edilmiştir. Çalışmada Türkiye yüzey jeolojisinin belirlediği kayaç türü dağılımı 39 bölge içinde gruplanarak hem yüzey sıcaklığı hem de yeraltı sıcaklık gradyanı hesaplamalarında dikkate alınmıştır. Her iki dağılımın elde edilmesinde, eldeki veriler jeoistatistik yöntemlerden variogram analizi ve kriging kullanılarak değerlendirilmiş, böylece her iki dağılımın oluşturulmasında hata payı olası en düşük düzeye indirgenmiştir. Böylece ortaya konulan Türkiye yüzey sıcaklığı ve yeraltı sıcaklık gradyanı dağılımları ve haritaları, yeraltı hammadde ve enerji kaynaklarını değerlendirme çalışmalarına ek olarak jeoloji ve jeofizik alanlarında yapılan bilimsel ve uygulama çalışmalarında gerek duyulan önemli bilgiler sağlamaktadır. Özellikle petrol, doğal gaz ve jeotermal enerji sektörlerinin kullanımına yönelik sonuçlar sunan çalışma, bu nedenle ülke ekonomisine ve bilim dünyasına katkı sağlayıcı niteliktedir.

First time ever the surface (-1 meter) temperature distribution and the geothermal gradient distribution is directly obtained and mapped for entire Turkey. The annual averages of surface temperatures, recorded since 25 to 30 years by 245 meteorological stations in Turkey, are used to obtain the surface temperature distribution. Geothermal gradient distribution is obtained using temperature measurements in 539 wells, which were drilled to 1000 meters or deeper, in conjunction with the surface temperatures, as extracted from the surface temperature distribution, for the locations of these wells. Effect of geology of Turkey on both surface temperature and geothermal gradient estimations is taken into account in terms of rock type distribution, which are classified into 39 regions. In the generation of both distributions and maps the available data are evaluated by variogram analysis and krigging techniques of geostatistics, so that the error is reduced to possible lowest level in both distributions. Consequently, the resulting surface temperature and geothermal gradient distributions and maps for Turkey may provide important information to the subsurface feedstock and energy resource evaluation studies, in additon to the scientific and application studies in geology and geophysics. This study provides results particularly for the use of oil, gas, and geothermal energy sectors and, thus, exhibits a capability of conributing to the economy of the country and the scientific world.