Palimpsest olgusunun morfolojik etkisi: Yeniden yapılandırıcı rota olarak İstanbul Atatürk Bulvarı örneği

Abstract

Kent olgusu tarihin hemen her döneminde ve coğrafyasında değişik anlamlara sahip olan dinamik bir kavram olsa dahi kökleri uygarlığın oluşumuna tutunmuştur; kalıcı ve evrenseldir. Kentler birer organizma olarak büyür ve kullanıcılarının imgelemleri ile bir bellek edinir. Yıkım ve yok etme gibi ani değişimler kent belleğini sekteye uğratır ve palimpsest etkisi yaratır. Silinen ve yeniden yazılan bellek kentin kimliğini oluşturur, yaşanmışlık izlerinin tümü kentin palimpseste uğramış belleğidir. Her kent kaçınılmaz olarak zaman içerisinde değişimler yaşar, bu değişimler kentler üzerinde farklı morfolojik izler bırakır. Farklı dönemlerin morfolojik özelliklerini taşıyan kentsel artifaktlar, kent dokusunda bina, cadde, yapı adası, bölge, rotalar olarak görülebilir. Yeniden yapılandırıcı rotalar, kentlerin güncel ihtiyaçlarını karşılamak için mevcut kentsel dokuda fiziksel değişikliklere neden olabilen kentsel artifaktlardır. Ancak, yeniden yapılandırıcı rotalar travmatik etkileri ile kentsel kolektif belleği bozabilir ve yeni palimpsest oluşumuna sebep olabilir. İstanbul Atatürk Bulvarı, yapılaşma süreçlerinin yanı sıra sokak dokusu, parselizasyon ve mimari form değişiklikleri gibi kent dokusu üzerindeki etkileri açısından önemli bir inşa süreci örneğidir. Dolayısıyla, modernist cumhuriyet reformlarının ve ideolojisinin kentsel mekandaki bir temsili olarak Atatürk Bulvarı, bölgedeki kentsel dokunun dönüşümünü ateşleyen bir başlangıç noktasıdır. Bu çalışma, yeniden yapılandırıcı rota olarak Atatürk Bulvarı'nın kentsel peyzaj üzerindeki palimpsest etkisini tipomorfolojik bir yöntemle analiz etmeyi amaçlamaktadır. Yeniden yapılandırıcı rota teriminin çerçevesi Giuseppe Strappa'nın yapmış olduğu tanım bağlamında farklı mimarlık ekolleri ışığında incelenerek okunmuştur. Yeniden yapılandırıcı rotaların palimpsest olgusu ile ilişkisinin yorumlanması ile Atatürk Bulvarı'nın palimpsestleri üzerindeki etkisine odaklanılmıştır. Bu çalışma aracılığıyla, yeniden yapılandırıcı rotaların kentsel peyzajın oluşumunda ne kadar etkili olduğu ve kentsel formla ne kadar bütünleştiği de ortaya konulmuştur.