Lyrbe odeionu (bouleuterıon?): koruma sorunları ve önerileri

Abstract

Tez çalışmasının konusu Antalya ili, Manavgat ilçesine bağlı Bucakşeyhler köyünün 5 km kuzeyindeki bir tepenin üzerinde konumlanan Lyrbe antik kentindeki odeion yapısıdır. Çalışma kapsamında yapının mimari belgelemesi tamamlanmış ve yapıda belirlenen koruma sorunları tespit edilerek modern koruma ilkeleri çerçevesinde öneriler geliştirilmiştir. Kent, Side'nin 23 km kuzeydoğusunda yer alır ve iyi durumdaki korunmuş agorası sebebiyle Pamphylia kentleri arasında önemli bir yerdedir. Odeion, kentin agorasında bulunur. Erken Roma Dönemi'nden başlayarak Bizans Dönemi'nin sonlarına kadar kesintisiz şekilde kullanıldığı anlaşılan agora geçmişte onarımlar ve değişimler geçirmiştir. Lyrbe, 19. yüzyıldan itibaren birçok araştırmacı tarafından ziyaret edilmiştir. Hakkında kısa bilgiler verilen Odeion, araştırmacıların dikkatini çekmiş ancak geçirdiği onarımlar ve değişimler sebebiyle özellikle işlevi ve isimlendirmesiyle ilgili hakkında kesin değerlendirmeler yapılmamıştır. Tez, altı ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölüm giriş bölümüdür ve bu kısımda tezin amacı, kapsamı ve yöntemine değinilmiştir. Tüm süreçteki araştırma ve belgeleme yöntemlerine de bu bölümde açıklanmıştır. İkinci bölümde, yapının içerisinde yer aldığı antik kente ilişkin bilgiler sunulmuştur. Kentin konumu, tarihçesi, dokusu ve alanda daha önce gerçekleştirilen kazı ve araştırma geçmişi bu bilgiler arasındadır. Odeionun içinde bulunduğu agoranın temel mimari ve yapısal özellikleri de bu bölümde yer alır. Üçüncü bölümde, önce yapının deskripsiyonu yapılmış, tarihçesiyle ilgili genel bilgiler sunulduktan sonra özellikle mimari koruma bağlamında mevcut durumu ile ilgili verilere yer verilmiştir. Bu bölüm içerisinde, yapının işlevi ile ilgili araştırmacıların ortaya koyduğu görüşlere de değinilmiştir. Mimari belgeleme çalışması ve incelemelere dayanarak yapının plan ve cephe özellikleri, yapım malzeme ve teknikleri, mevcut hasarlarına ilişkin bilgilerde bu bölümde bulunmaktadır. Dördüncü bölüm, yapının ilk yapımındaki durumuna ilişkin araştırmaların yapıldığı, farklı kaynaklardan ve yapının kendisinden elde edilen bilgilerle sonucunda ulaşılan restitüsyon önerisi sunulmuştur. Restitüsyon çalışması için yazılı ve görsel arşiv belgeleri, eski fotoğraflar, kazı raporları incelenmiş ve restitüsyon önerisinde bulunabilmek adına tipolojik araştırmalar yapılmıştır. Beşinci bölümde yapıdan edinilen tüm bilgiler ve yapılan araştırmalar, tespitler ile bir bütün halinde ele alınmış ve yapıya uygun restorasyon ve müdahale önerileri geliştirilmiştir. Koruma sorunlarının ağırlıklı olarak çevresel faktörler ve bölgeye gelen ziyaretçi müdahaleleri kaynaklı olduğu, dış hava koşullarının da malzeme bozulmalarında etkili olduğu gözlenmiştir. Geçmişten günümüze uygun olmayan malzeme ve tekniklerle yapılan müdahaleler göz önünde bulundurularak, Lyrbe agorası ve odeionunun gelecek nesillere ulaşabilmesi için doğru koruma önerilerinin belirlenmesine çalışılmıştır. Bu önerileri oluştururken arkeoloik alanlardaki koruma yaklaşımına dair özel bir başlık açılarak bu durum irdelenmiş ve buna yönelik öneriler geliştirilmeye çalışılmıştır. Çalışmanın son bölümü olan altıncı bölümde yürütülen tüm çalışmalar irdelenmiş ve çalışmanın genel değerlendirilmesi yapılmıştır. Sonuç olarak bu çalışma kapsamında; Lyrbe antik kentindeki odeion yapısının 2023'teki durumunu kayıt altına alan rölöve çizimleri hazırlanmış, yapıdaki malzeme kullanımlarına ve hasarlara ilişkin tespitler yapılmıştır. Yeni teknolojilerin katkısıyla gerçekleştirilen belgeleme yöntemi, yeni bulgular ve bakış açılarının değerlendirilmesine olanak sunmuştur. Araştırmalardan elde edilen bilgiler ışığında, yapının günümüzdeki durumu, içinde bulunduğu ortam ve aldığı yoğun ziyaretçi kitlesi göz önüne alınarak uygun koruma önerileri sunulmuştur.