Yersel Jeodezik Ölçülerde Refraksiyonun Ttm İle Modellendirilmesi Ve Diğer Yöntemler İle Karşılaştırılması

Abstract

Türbülanslı Transfer Metodu (TTM) son yıllarda mikrometeorolji alanındaki gelişmelerin sonucu olarak ortaya çıkan ve atmosferin katmanlara ayrılmasını öngören yeni bir yöntem olup jeodezik ölçülerdeki refraksiyon hatalarının ortaya çıkarılmasında kullanılması, 1970’ li yılların sonunda olanaklı hale gelmiştir. Ancak klasik jeodezik ölçü tekniklerinin, günümüzde yerini hızla uydu bazlı yeni tekniklere bırakması nedeniyle, TTM yöntemi ile klasik jeodezik ölçülerdeki refraksiyon hatalarının ortaya çıkarılması yaygın bir uygulama alanı bulamamıştır. Bu anlamda bu çalışma, TTM’ in yurdumuzdaki ve dünyadaki ilk önemli uygulamalarından biri olarak gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmada, yersel jeodezik ağ ölçülerinde (EDM, düşey açı ve presizyonlu nivelman) sistematik hatalara neden olan refraksiyon etkilerinin TTM ile belirlenmesi amaçlanmış ve Ankara GPS Test Ağı’nda (AGTA) elde edilen sonuçlar ortaya konmuştur. Bu çalışmada, TTM için gerekli parametrelerin elde edilmesinde geçmiş yıllarda meteroloji istasyonlarında gerçekleştirilen tarihi meteorolojik ölçülerden yararlanılmış ve bu ölçüler zaman ve konumun fonksiyonu ile modellendirilmiştir. Böylece istenen yer ve zamana ilişkin TTM parametreleri model katsayıları ile hesaplatılarak yeni ölçüler için olduğu gibi, eskiden yapılmış olan jeodezik ölçülerinin de bu yöntemle refraksiyon hatalarından arındırılması ve böylece yeniden değerlendirilmesi olanaklı hale gelmiştir.

Turbulent Transfer Method (TTM), a method appeared from last three decades as results of the latest developments in the micrometeorology, and a method considering the stratification of the atmosphere into layers, has been used effectively in the determination of refraction errors in the terrestrial geodetic measurements since 1980. Due that Global Positioning System (GPS) have replaced terrestrial geodetic measurements techniques for a decade, TTM did not find a common application area to be used for the aim of refraction error determination. From this point of view, this study which uses TTM for this purpose is the one of the first studies in the world. In this study, determination of refraction errors in the terrestrial geodetic measurements (EDM, vertical angles measurements, precise levelling measurements) using TTM, has been aimed, and results obtained in the Ankara GPS Test Network have been shown. Necessary parameters required by TTM have been calculated with the surface model parameters, which were based on the modelling of historical meteorology station measurements, as a function of time and position. So that, by calculating model coefficients related to TTM parameters for the time and the position where the geodetic measurements were carried out, it has been possible that refraction errors can be removed from new geodetic measurements as well as old measurements.