Almacık Bloku ve Yakın Evresinin Morfotektoniği

Abstract

Almacık Bloku coğrafik olarak Marmara Bölgesi`nin doğusunda Adapazarı, Düzce ve Bolu ovaları arasında yer alır. Blok doğu-batı doğrultusunda uzanan mercek şekilli bir geometriye sahiptir. Tektonik olarak Kuzey Anadolu Fay Sistemi içinde bulunur. Bloku sınırlayan fayların neredeyse her biri sırasıyla geçen yüzyılda 1944 Bolu-Gerede, 1957 Abant, 1967 Mudurnu Vadisi, 1999 İzmit ve 1999 Düzce depremleri ile kırılmıstır. Bu çalışmanın amacı blokun Geç Senozoyik'ten günümüze kadar olan ki zaman aralığında maruz kaldığı orta ve geniş ölçekli tektonik deformasyonun nicel olarak belirlenmesidir. Bu amaçla ilk olarak sahadaki diri faylar haritalanmış bunların aktivite sınıflamaları yapılmış ve kinematikleri hakkında veri toplanmıştır. Sahadaki neotektonik çatının belirlenmesinden sonra uzun ve orta dönemli deformasyonların modu, hızı ve büyüklüğü konusunda bilgi verebilecek paleo-aşınım yüzeyleri haritalanmış Almacık Bloku üzerindekiler ile komşu morfotektonik üniteler üzerindekiler karşılaştırılmış ayrıca blok üzerinde yer alan akarsu havzalarında jeomorfik indis, morfometri ve yerey analizleri yapılarak blokun neotektonik dönemdeki davranışı ortaya konmuştur. Bunlara ek olarak ilk kez bu çalışmada fluviyal sistemlerin düşey blok rotasyonuna tepkileri araştırılmış ve tutarlı sonuçlar alınmıştır. Almacık Bloku bugünkü geometrisini Kuzey Anadolu Fayı'nın sahada etkili olmaya başladığı En geç Pliyosen`den sonra almış ve bloku sınırlayan fayların kendi aralarındaki geometrik ilişkilerine bağlı olarak blok Pliyo-Kuvaterner'de yaklaşık 1000 m yükselmiş, güneye ve doğuya doğru çarpılmış ayrıca düşey eksende saat yönünde yaklaşık 25° rotasyona uğramıştır.

Almacık Block is geographically located in between Adapazari, Düzce and Bolu basins. It has a lense shaped east-west trending planview geometry. The block is tectonically a part of North Anatolian Fault System. Almacik Block is delimited by active faults of the system that almost all of them ruptured in last century in 1944 Bolu-Gerede, 1957 Abant, 1967 Mudurnu Valley, 1999 Izmit and 1999 Düzce earthquakes, respectively. The principal goal of this study is quantitatively identify medium to large scale neotectonic deformations of the block in between Late Cenozoic to present. In this context active fault map of the region and activity classification of the faults were primarily done. In order to understand mode, rate and magnitude of long and short term deformations paleo-surface reconstructions and morphometrical and terrain analysis were done on the drainage basins to display behaviour of the block in the neotectonic period. In addition to this for the first time the fluvial response to block rotation was investigated in this study. As a consequence, Almacık Blok gained its current planview geometry after the Latest Pliocene when North Anatolian Fault initiated. It is uplifted more than 1000 m and tilted toward south and east besides vertically rotated about 25° clockwise in Plio-Quaternary period.