Türkiye Akarsularında Mevsimsel Trend Analizi

Abstract

Bir rastgele değişkenin değerlerinde zamana bağlı olarak azalma ya da artma olmasına trend denir. Akarsuların su miktarlarındaki trendin incelenmesi su kaynaklarının planlanması ve işletilmesi açısından son derece önemlidir. Bu değişimin belirlenmesi amacıyla çeşitli araştırmalar yapılmaktadır. Akım trendlerinin belirlenmesinde parametrik ya da parametrik olmayan testler uygulanır. Parametrik testler verilerin normal dağılıma uygun olması halinde iyi sonuçlar verir. Parametrik olmayan testler ise toplumun rastgele değişkeninin dağılımından ve parametrelerinden bağımsızdırlar. Bu testler verilerin düzenlenmiş örnekteki sıraları ile ilgilidir. Dağılımların genellikle normal olmaması nedeniyle parametrik olmayan testlerle çalışmak daha iyidir.Bu çalışmada Türkiye’nin 26 akarsu havzasından 24’üne ait toplam 108 akım gözlem istasyonuna ait aylık ortalama akım verileriyle çalışılmıştır. İlk aşamada bu verilere parametrik olmayan Mevsimsel Mann-Kendall testi uygulanmıştır. İkinci aşamada verilere mevsimsel trendlerin homojenliği için χ2 testi uygulanmıştır. Son aşamada ise havza bazında trend analizi yapılmıştır.Türkiye’deki akarsularda azalan yönde trend gözlenmiştir. Bu gözlem Türkiye’nin batı, orta ve güney bölgelerinde söz konusudur. Türkiye’nin kuzeyinde ise önemli bir değişim söz konusu değildir. Havza bazında yapılan analizde de trend gözlenmiştir.

Trend is a change (decrease/increase) of the values of a random variable. It is very important to determine the trend of the amount of water in the rivers in different periods of time for suitable planning and management of the water resources. There are different works to determine this change. For the determination of streamflow trends, parametric and nonparametric tests have been used. If data fit to normal distribution, parametric tests give good results. Nonparametric tests are independent of distribution and parameters of a random variable. These tests are related to the ranks in the arranged sample of the data. Generally, the distributions are not normal. So the use of nonparametric tests give good results. In this study, firstly, Seasonal Mann-Kendall test, which is a nonparametric test, has been applied to the mean monthly flow data of 108 stations in 24 basins in Turkey. Secondly, χ2 test has been applied to the data for the homogenity of seasonal trends. Finally, the trend analysis on basin basis has been applied to the data. The Seasonal Mann-Kendall test showed, that the mean monthly flow data of Turkey in the west, middle and south regions show a trend in the decreasing direction. In the north region of Turkey, there is not an important change. Also the analysis on basin basis shows a trend.