Yer bağlılığı ve sosyal sürdürülebilirlik ilişkisinin kurtuluş semti üzerinden okunması

Abstract

Küreselleşme kavramı akademik çalışmalarda, dünya genelinde artan çevresel sorunlarla birlikte. Günümüzde sürdürülebilirlik kavramı ile birlikte ele alındığı izlenmektedir. Araştırmalarda, sürdürülebilirlik kavramının bütüncül doğası gereği, fiziksel, çevresel ve ekonomik boyutlarının yanı sıra sosyal boyutunun da dikkate alınması önemli görülmektedir. Sosyal sürdürebilirlik, insan ve çevre etkileşiminin öncelikli olduğu, sosyal etkileşimin desteklendiği, eşitlikçi ve kültürel değerlerin sürdürüldüğü bir modeli ifade etmektedir. Sosyal sürdürülebilirliğin sağlandığı kentlerde, yerin sosyal değerleri ve fiziksel çevresi korunarak, yerin anlamının da sürdürülmesi sağlanmaya çalışılmaktadır. Yerin anlamının ve bireylerdeki algısının korunmasının kullanıcıların yer bağlılığını arttırdığı düşünülmektedir. Yer bağlılığı, artan etkileşim ve sahiplenme duygusuyla birlikte, o yeri koruma davranışı ve tutumunu oluşturarak sürdürülebilir toplulukların oluşumuna katkıda bulunmaktadır. Yer bağlılığı ve sosyal sürdürülebilirlik arasında karşılıklı ve sürekli bir ilişki bulunduğu ifade edilmektedir. Tezde kentsel mekânda sosyal sürdürülebilirliğin bireylerin yer bağlılığı hissi ile ilişkili olduğu ve bu ilişkinin güçlü olduğu yerlerde mekânın yaşam kalitesinin olumlu bir biçimde geliştiği düşüncesinden yola çıkılmıştır. Bireyde oluşan yer bağlılığı ile mekânın sosyal sürdürülebilirliğinin sağlandığını ve mekânı koruma davranışının oluştuğunu ortaya koymak amaçlanmıştır. Tezde yer bağlılığı kavramı yer, kişi, süreç kavramları üzerinden ele alınmakta, sosyal açıdan sürdürülebilir olan kentlerde sürdürülebilirliğe katkı sağlayan özellikler bu kavramlar üzerinden incelenmektedir. Yerlerin fiziksel ve sosyal özellikleri, bireysel ve kolektif bağlantılar ve zaman içerisinde gelişen, bireylerin bir yere bağlanmasını etkileyen duygu, etki ve davranışlar sosyal sürdürülebilirlik perspektifiyle ele alınarak detaylandırılmaktadır. Kentlerde gündelik yaşamda yer ile insanlar arasında karşılıklı olarak etkili ve dönüştürücü bir süreç söz konusudur. Yer bağlılığı kavramı, insan-mekân etkileşimi temeline dayanan, duygusal bir bağ ve bir yere atfedilen anlam olarak tanımlanabilir. Yere bağlılık, bir yerde geçirilen zaman ve deneyimler yoluyla zamanla gelişen, çok boyutlu ve karmaşık bir olgudur. Tez kapsamında bir mekâna bağlılık hisseden kullanıcıların o mekâna karşı koruyucu bir tutum ve davranış sergileyerek sosyal açıdan sürdürülebilir kentlerin varlığına katkı sağladığı savunulmaktadır. Tezde kentlerde, bir mekânın fiziksel ve sosyal değerlerinin korunmasını sağlayan, kullanıcılar için topluluk bağları ve komşuluk ilişkileri ve süreç içerisinde sürdürülebilirliği sağlayan sosyal etkileşim ve katılım faktörleri, sosyal sürdürülebilirliğin incelenmesinde alt başlıklar olarak seçilmiştir. Sosyal açıdan sürdürülebilir mekânlarda mevcut fiziksel özellikler, korunmuş kent imajı, gelenekler, komşuluk ilişkileri ve etkileşimler gibi unsurların bireylerin bulundukları yerin anlamını sürdürmelerine yardımcı olduğu görülmektedir. Sürdürülebilir kentlerde korunmuş mekân algısının bireylerin yer bağlılığı duygusunu artırdığı düşünülmektedir. Tezin alan araştırması İstanbul'un Kurtuluş semtinde gerçekleştirilmiş, derinlemesine görüşmeler yapılmış, görüşmelerde tekrarlanan kavram ve cümlelerden kişiler için kelime bulutları oluşturulmuş, sonra tüm görüşmeler birlikte ele alınarak değerlendirilmiştir. Sosyal sürdürülebilirlik ve mekân bağlılığı kavramlarının birbirlerini sürekli etkileyen ve birbirlerinden etkilenen iki kavram olduğu görülmektedir. Bu çalışmanın sosyal sürdürülebilirlik ve yer bağlılığı arasındaki karmaşık ilişkinin derinlemesine anlaşılmasına ve sürdürülebilir topluluklar inşa etme sürecinde bilinçli ve etkili stratejiler geliştirilmesine katkı sağlayacağı düşünülmekte, gelecekte kentlerin planlanmasında bu tür özelliklere sahip yerleşimlerin incelenerek, özelliklerinin yeni projelere örnek oluşturması önemli görülmektedir.