Gemiadamlarının emniyetli çalışma davranışlarının makine öğrenmesi ile tahminlenmesi

Abstract

Deniz taşımacılığı dünya ticaretinin devamlılığına ve gelişmesine en çok katkısı olan sektörlerden biridir. Tek seferde fazla miktarda yüklemeler yapılabilmesi, diğer taşımacılık biçimlerine göre daha ekonomik olması ile denizcilik günümüzde yüksek talep gören ulaştırma tiplerinden biri haline gelmiştir. Devamlı ve güvenilir bir taşımanın gerçekleştirilmesi için öncelikle gemilerdeki çalışma ortamlarının iyileştirilmesi gereklidir. Gemiadamlarının bu aşamada bilgili ve tecrübeli olması, güçlü bir emniyet anlayışına sahip olması son derece önem arz eder. Aksi durumda en basit dikkatsizliklerle bile zaman zaman büyük çaplı kazalara neden olunabilmektedir. Yaşanmış bazı kazaların sebep analizlerine bakıldığında insan faktörünün önemli bir payı olduğu görülmüştür. Yorgunluk, stres, baskı, çalışma arkadaşlarının emniyetle ilgili hususlardaki hatalı tutumları, gemideki sosyal aktivitelerin azlığı gibi sebeplere bağlı olarak gemi çalışanları emniyetli çalışmak konusunda yetersiz kalabilmektedirler. Emniyetli çalışma ortamlarının sağlanamadığı gemilerde ne yazık ki gemi personelinin yaralanmasıyla ve ölümüyle sonuçlanan mesleki kazaların yanında geminin, yükün ve denizlerin tehlikeye gireceği çatışma, karaya oturma, yük sızıntısı gibi sonuçlarla da karşı karşıya kalınabilmektedir. Bu kazaların mümkün olduğunca azaltılması ve yaşanan kazaların zararlılık seviyelerinin düşürülmesi büyük oranda gemi personelinin emniyetli çalışma kabiliyetine bağlıdır. Gemilerde emniyeti sağlamak ve emniyetli çalışmayı geliştirebilmek adına Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO) kuruluşundan bu yana önemli kararlar almıştır. Bunların başında Titanik faciasından hemen sonra 1914'te ilk versiyonu oluşturulan, denizciliğin temel kanunlarından Denizde Can Emniyeti Sözleşmesi (SOLAS) gelmektedir. SOLAS'ın bölümlerden biri olarak bugün uygulanmakta olan ve özellikle gemilerin emniyetli yönetimi konusunda düzenlemeler getiren Uluslararası Emniyetli Yönetim Kodu (ISM), şirketlere ve gemilere kritik sorumluluklar yüklemektedir. Gemilerde bu koda riayet edilerek yaratılan bir çalışma ortamı, başta gemi çalışanlarının sağlığı ve can emniyeti olmak üzere gemilerin selameti, denizlerin ve çevrenin korunması açısından eksikliği kabul edilemez bir ihtiyaç haline gelmiştir. Emniyetli çalışma ortamları ve yönelimlerine dair yapılan akademik çalışmaların çoğunda özellikle emniyet iklimi kavramı üzerinde durulmuştur. Literatürdeki tanımlarının genel bir özeti olarak bu kavram; bir işyerinde çalışan kişilerin emniyet ile ilgili hususlarda birbirlerinden, kural ve prosedürlerden etkilenmesi yoluyla düşüncelerini ve davranışlarını şekillendiren ortam olarak izah edilebilir. Bu tez çalışmasında da emniyet iklimi kavramına yer verilmiş olup, gemi personelinin emniyetli çalışma yönelimleriyle olan bağlantıları incelenmiştir. Bu bağlamda, kişilerin yönelimlerini ölçebilecek nitelikte sorular içeren bir anket çalışması oluşturulmuştur. Anket içeriğinde 9 belirleyici kısım, bu kısımlar içerisinde toplam 51 soru ve 7 adet yorum sorusu bulunmaktadır. Gemide çalışmakta olan kaptan, başmühendis, ikinci kaptan ve ikinci mühendis, zabitler ve mühendisler, reis, yağcı, elektrikçi gibi tayfa sınıfı, stajyer ve öğrenciler anket uygulamasına katılan çalışan profilini oluşturmaktadır. Yüzyüze ve çevrimiçi olarak toplamda 115 kişiyle anket çalışması gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın hedefleri arasında yer alan tahminleme süreci için günümüzde birçok alanda tahminleme, sınıflandırma, tanılama, tespit etme gibi maksatlarla kullanılan makine öğrenmesi yönteminden faydalanılmıştır. Bu yöntemin temel olarak insan beyninin öğrenme ve fikir yürütebilme kabiliyetini taklit eden bir yapısı olduğu için çalışmada doğruluğu yüksek tahminler yapılabilmesine olanak sağlamıştır. Literatürde insanların belli bir konu hakkındaki ortalama görüşlerini belirlemede sıkça kullanılan Likert tipi ölçekli sorularla hazırlanmış anket çalışması önce gemiadamlarına uygulanmış, elde edilen veriler makine öğrenmesi uygulanacak bilgisayara öğretilmiş ve sistemin test verilerini tahmin etmesi istenmiştir. Dört farklı yöntem ile uygulamalar yapılarak her birinin emniyetli çalışma yönelimlerini tahmin etmedeki performansı karşılaştırılmıştır.