Ekonomik Küreselleşme Ve Türkiye De Bölgesel Eşitsizlikler: Üretkenlik Artışı Ve Yakınsama Üzerine Mekansal Bir Analiz

Abstract

Bu çalışma, ekonomik küreselleşme ve 1990-2000 döneminde Türkiye’de kişibaşına üretkenlik oranlarındaki bölgesel eşitsizlikler üzerinedir. Küreselleşmeye ilişkin tartışmalarda ekonomik eylemlerin yığılmakta olduğu küresel kentler ve yakın çevrelerindeki bölgelerin oluşturduğu ulus-ötesi bir sistemin ortaya çıkışına değinilmektedir. Türkiye gibi gelişmekte olan piyasa ekonomilerinde de metropoliten bölgeler bu sistemin parçası olmaktadır. Bu olgunun ülke-içi bölgesel eşitsizliklerde önemli bir rol oynadıüı düşünülmektedir. Neo-klasik büyüme teorisi mutlak yakınsama ve uzun vadede bölgesel eşitsizliklerin azalmasını öngörürken, neo-klasik sonrası teoriler bölelerarası eşitsizliklerin içsel teknolojik gelişme ve komşu bölgelere mekansal taşma etkileri nedeniyle azalmayabileceğine işaret etmektedir. Ampirik çalışmalar ayrıca doğrudan yabancı sermaye yatırımlarının ekonomik eylemlerin yığılmasındaki rolüne işaret etmektedir. Dahası, bu yatırımların bölgesel üretkenlik düzeylerine etkisi bulunabilir. Bu çalışma, Türkiye’de istihdam artışının metropolitan şehirler ve çevresinde kümelendiğini ve hızlı nüfus artışı ile ilişkili olduğunu göstermektedir. Ancak hızlı nüfus artışı işçi başına düşen üretkenliği azaltmaktadır. Başlangıçta daha fakir olan, ancak daha üretken bölgelere yakın konumdaki bölgelerde üretkenlik daha hızlı artmıştır. Girişimcilik ve beşeri sermayede ortalamanın üzerinde artış üretkenlik artışını olumlu etkilemektedir. Yakın bölgede büyük yabancı sermayeli şirketler bulunmasının üretkenlik üzerinde hafif etkisi olduğu da gözlenmiştir. Koşullu beta yakınsaması bulunmakla beraber, Türkiye’nin doğu ve batı kısımları arasındaki üretkenlik farklılıklarının uzun süre kalıcı olacağı beklenmektedir.

The theme of this study is economic globalization and regional inequalities in per capita productivity rates in Turkey during 1990-2000. Debates on globalization point to emergence of a transnational system formed by a set of global cities and their immediate neighbour regions, where economic activities continue agglomeration. Metropolitan regions in emerging market economies like Turkey have also become part of this system. This phenomenon is thought to play a key role in evolution of intra-country regional inequalities. While neo-classical growth theory assumes absolute convergence and a decrease in regional inequalities in the long run, post-neo-classical theory predicts that regional inequalities may not diminish due to endogenous technological progress and spatial spillovers to neighbouring areas. Furthermore, empirical studies point to the role of foreign direct investments on agglomeration of economic activities. FDI potentially has an impact on regional productivity growth. This study shows that employment growth is clustered in and around metropolitan areas in Turkey. Excessive population growth and excessive employment growth are positively associated. On the other hand, it also shows that population growth hampers per worker productivity growth. Initially poorer regions that were closer to initially developed regions experienced better performance. Growth of entrepreneurship, and excessive growth in human capital positively effect productivity growth. Presence of large FDI companies nearby is also found to have some weak effects on productivity growth. Although conditional beta convergence is found in regional per worker productivity, the results suggest that regional inequalities in the West and East are likely to persist.