Kaynak dengeleme sonrası en uygun iş programının seçimi için bir karar verme yaklaşımı

Abstract

İnşaat sektörü, konut ve altyapı ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla ortaya çıkmış ve küresel ekonomide önemli bir sektör haline gelmiştir. Nüfus artışı, kentlerin genişlemesi ve ekonomik büyüme, inşaat projelerinin karmaşıklığını ve dinamizmini artıran unsurlar arasında yer almaktadır. İnşaat projelerinin yönetimi, coğrafi, ekonomik, sosyal ve teknolojik faktörlerin etkileşimiyle daha da karmaşık hale gelebilmektedir. Bu durum, inşaat projelerinin genellikle başlangıçta belirlenen bütçe, süre ve kalite hedeflerini karşılayamamasına neden olabilmektedir. Bu bağlamda, kaynak yönetimi, inşaat projelerinin başarıyla tamamlanabilmesi için kritik bir faktör olarak öne çıkmaktadır. Kaynak yönetimi, insan kaynakları, ekipman, finansal kaynaklar ve zaman gibi kaynakların etkin kullanımı anlamına gelmektedir. Başarılı bir kaynak yönetimi, projenin bütçe, zaman ve kalite hedeflerine ulaşmasını sağlamakla birlikte, tüm paydaşların beklentilerini karşılamak için de önemlidir. Kaynak kullanımındaki dalgalanmalar, proje maliyetinin artmasına ve süresinin uzamasına yol açabilmektedir. Bu zorlukların üstesinden gelmek için kaynak dengelemesi gibi çeşitli yaklaşımlar kullanılmaktadır. Kaynak dengelemesi, proje süresi ile kaynak ihtiyaçlarını sabit tutarak kaynak kullanımındaki dalgalanmaları en aza indirmeyi amaçlar. Planlama mühendisleri, bu tür yaklaşımlar sayesinde bir proje için optimum kaynak yönetimini sağlayan iş programları oluşturmaktadırlar. Fakat, bu iş programları arasından en uygun olanını seçmek planlama mühendisleri için zorlu bir süreç olabilmektedir. Bu tez, inşaat projelerinde, kaynak kullanım kısıtı olmadan, kaynak dengelemesi sonrası en uygun iş programının seçilmesi için geliştirilen bir yaklaşım önermektedir. Söz konusu yaklaşım, kaynak kullanım kısıtı olmadan, kaynak dengeleme sonrasında oluşan iş programları arasından en verimli olanını belirlemek için planlama mühendislerine yardımcı olmayı amaçlamaktadır. Tez kapsamında yapılan literatür araştırmasında kaynak yönetimi kapsamında kullanılan kaynak dengeleme yaklaşımları üzerine yapılan araştırmalar incelenmiştir. Kaynak dengeleme problemi için söz konusu yaklaşımlar kullanılarak en uygun çözüme ulaşma amacıyla yapılan çalışmalara ek olarak, kaynak dengelemede kullanılan amaç fonksiyonları ve minimum moment algoritması yaklaşımını inceleyen çalışmalar da incelenmiştir. Literatür, kaynak dengelemenin proje başarısı için kritik olduğunu ve kaynakların dengeli kullanılmasının proje süresi ve maliyetini olumlu yönde etkilediğini göstermektedir. Bunlarla birlikte, literatür incelemesi sonucunda kaynak dengeleme için farklı modellerin geliştirildiği ve birçok amaç fonksiyonunun kaynak dengeleme sürecinde kullanıldığı görülmüştür. Ancak, kaynak dengeleme işleminin ardından elde edilen iş programları arasında en uygun olanının belirlenmesi için yürütülen bir çalışmaya rastlanılmamıştır. Bu eksikliği gidermek amacıyla, kaynak kullanım kısıtı olmadan, olası tüm iş programı kombinasyonlarını oluşturabilen ve analiz edebilen web tabanlı bir kaynak dengeleme modeli geliştirilmiş ve bir karar verme yaklaşımı önerilmiştir. Söz konusu yaklaşım, kaynak dengeleme sonrasında elde edilen iş programlarına ait amaç fonksiyonlarının değerleri de göz önünde bulundurularak, iş programlarındaki aktiviteler için en yüksek toplam bolluk miktarına sahip olan iş programının en uygun iş programı olarak kabul edilmesidir. Tez kapsamında geliştirilen modelde kullanılan yöntemler sırasıyla: (1) Kritik Yol Yöntemi, (2) Kaynak Yönetimi Yaklaşımlarından Kaynak Dengeleme, ve (3) Kaynak Dengeleme için Minimum Moment Algoritması Yaklaşımı'dır. Kritik yol yöntemi, iş programı oluşturma süreçlerinde ve kaynak dengeleme yaklaşımı amaç fonksiyonları ile birlikte kaynak kullanımı dağılımının dengelenmesinde kullanılmıştır. Minimum moment algoritması yaklaşımı ise bu tez kapsamında önerilen karar verme yaklaşımının performansını ölçmek amacıyla uygulanmıştır. JavaScript, HTML ve CSS ile web ortamında tasarlanarak geliştirilen kaynak dengeleme modeli, kritik yol yöntemi yardımıyla oluşturulan iş programı alternatiflerinin kapsamlı bir şekilde incelenmesini sağlamaktadır. Söz konusu model üç modülden oluşmaktadır: (1) iş programı modülü, (2) kaynak dengeleme modülü, ve (3) karar verme modülü. Söz konusu modüller, kullanıcı dostu bir arayüz sunarak planlama mühendislerinin kaynakları etkili bir şekilde görselleştirmesine ve yönetmesine olanak tanımaktadır. Tez kapsamında geliştirilen model literatürden örnek alınarak uyarlanan bir iş programı üzerinde uygulanmıştır. Uygulama sonucunda elde edilen sonuçlar tezde sunularak analiz edilmiştir. Bu sonuçlar ile beraber tez kapsamında önerilen karar verme yaklaşımı doğrultusunda örnek vaka analizi için en uygun iş programının seçimi nedenleri ile birlikte açıklanmıştır. Aynı zamanda söz konusu iş programına, minimum moment algoritması yaklaşımı ile de kaynak dengeleme süreci uygulanmıştır. Tez kapsamında önerilen karar verme yaklaşımının performansını ölçmek amacıyla, minimum moment algoritması yaklaşımı ile elde edilen sonuçlar geliştirilen kaynak dengeleme modelinin sonuçları ile karşılaştırılmıştır. Yapılan analizler sonucunda, geliştirilen kaynak dengeleme modelinin, tez kapsamında dikkate alınan amaç fonksiyonu için, minimum moment algoritması yaklaşımı ile elde edilen iş programından daha fazla iyileşme sağladığı görülmüştür. Elde edilen sonuçlar tez çalışmasında detaylı olarak tartışılmıştır. Sonuç olarak, geliştirilen model ile birlikte önerilen karar verme yaklaşımının iş programı esnekliğini korurken kaynak histogramını optimize ettiği görülmüştür. Söz konusu yaklaşım, sunduğu iş programı esnekliği ile inşaat projelerinde beklenmedik durumlarla karşılaşıldığında proaktif karar verme ve kaynak yönetimini kolaylaştırarak proje hedeflerinin korunmasını sağlayabilir. Planlama mühendisleri için, iş programı esnekliği, proje yönetiminde önemli bir avantaj sunmaktadır. Bu tez, planlama mühendislerine, kaynak dengeleme sonrası en uygun iş programını seçme konusunda kapsamlı bir bakış açısı sunarak, proje yönetimini daha etkili bir hale getirmeyi amaçlamaktadır. Son olarak, bu tez çalışmasının sunulmasının ardından ileride gerçekleştirilecek araştırma ve geliştirme süreçlerine katkı sağlayacak öneriler sunulmuştur.