Tasarım Yardımcı Araçları Işığında Günümüz Cami Yapısında Oluşan Biçimsel Dönüşüme İlişkin Bir Çalışma

Abstract

Mimarlığı bir biçimlendirme eylemi olarak alırsak, mimari oluşumların temelinde biçimsel elemanlarla yapılan kurgulamaların bulunduğu görülmektedir. Biçimsel elemanlar kullanılarak yapılan düzenlemelerde, denge ve bütünlük gibi ilkeler elemanların kurgusal niteliği doğrultusunda oluşmaktadır. Bu tez çalışması ile de günümüz cami yapısında oluşan biçimsel dönüşümün tasarım yardımcı araçları ışığında incelenmesi amaçlanmıştır. Çalışma kapsamında, ilk olarak biçimlendirme ve biçim elemanlarının özellikleri anlatılmıştır. Biçim, uzayda nokta, çizgi, yüzey ve hacimden oluşmaktadır. Bu dört unsurun birbirleriyle olan ilişkileri geometrik ve matematiksel olarak ayrılmıştır. Geometrik nitelikli araçlar çizgi, yüzey ve çizgi ile yüzeyin birleşmesiyle oluşturulan hacimsel şekillerdir. Bu araçlar ile uzayda sınırlar oluşturularak biçimler meydana getirilmekte, böylece soyut kavramların somutlaştırılması sağlanmaktadır. Matematiksel nitelikli araçların biçimler üzerinde kullanılması, oransal, modüler ve ölçeğe ilişkin değerlere ulaşmaya imkan vermiştir. Oransal ve modüler uygulamanın biçimler üzerine aktarılmasıyla uyumlu oluşumlar ortaya çıkmaktadır. Sayılara yüklenen anlamların da biçimlere yansıtılması tasarımlarda sembolik değerleri vurgulamaktadır. Geometrik ve matematiksel nitelikli tasarım araçları yardımıyla tarihsel süreçte yer alan dini yapıların biçimsel özellikleri ve oluşum yaklaşımları irdelenmeye çalışılmıştır. Birçok medeniyette, kare, dikdörtgen, kubbe gibi geometrik biçimlerin kullanıldığı, tasarımlarını bir sisteme oturtmak için kare diyagonali, dinamik dikdörtgenler,eşkenar üçgen, altın dikdörtgen ve altın kesim gibi tasarım araçlarına başvurdukları belirlenmiştir. Günümüz cami mimarisini incelemek için Türk cami yapısının gelişimini incelemek gerekmiştir. Anadolu Türk Cami yapısı,dönem dönem morfolojik,konumsal ve kurgusal özellikleri açışından irdelenmiş,bunun sonucunda belirli tasarım yaklaşımlarını kullanarak biçimlendikleri saptanmıştır. Özellikle günümüz cami yapısına referans olan Klasik Osmanlı Cami' sinde 1:2 oranının ve V2 dikdörtgeni kullanılmış, caminin biçimsel gelişimi ise kubbe boyutuna ve oranına dayalı olarak oluşturulmuştur. Günümüz cami mimarisinde oluşan biçimsel dönüşümün sebepleri anlatılmış ve belirli saptamalar oluşturulmuştur. Bozulmaların biçimsel karakterini ortaya çıkarabilmek için Klasik Osmanlı camileri ve 1980 sonrası camiler üzerinde "geometrik kurgu ve oransal analiz" çalışması yapılmıştır. Bu analiz ile biçimsel özelliklerinden dolayı taklit edilen Klasik Osmanlı Cami tipinin oluşum mantığının 1980 sonrası cami yapılarında bulunmadığı saptanmıştır. Böylece, geometrik kurgu ve oransal uyum açısından son noktasına ulaşmış olan Klasik Osmanlı Cami Mimarisi yanında kendi mimari dilini oluşturamayan ve niteliksel olarak bir değere sahip olmayan bir yapı tipi ortaya çıkmıştır.

Architecture, is an important binding factors of human being, artificial anvironment and nature interactions. It is, also, a tool position for arranging environment and getting needs of human being. Human beings use architecture to realize their living conditions and in addition, they reflect their social character to it. After all of these, in different cultures, different architectural languages come to being. For many centuries, societies brought out different building types with their own architectural languages. Expressions and shapes making architectural language, were covered up symbolic identity when they used for some type of buildings. Societies, generally, give certain messages to the people with symbolic elements. At the historical period, societies which made a definite cultural identity, mostly used symbolic elements on their buildings. Religion buildings, made to be understood meanings easily, which were sent by using symbolic elements like towers, domes, minarets. In every cultures religion buildings, these elements are different. So, these symbolic elements are domes and minarets in the Turkish Mosque Architecture. The Classical Ottoman Period, which carried Turkish Mosque Architecture to the highest point, made the mosque's formal improvement by using dome and dome's structural possibilities. Today, Turkish Republic, more often uses Classical Ottaman Period's Mosque properties to determine the its religion building's character. But, mosques are in demand because of the identitical anxiety which is made by the social - political conditions of Turkish Republic and get a place in the fastest constructural processes. From this point of view, morphological deformations are produced on the architectural elements and editing elements of mosque. To send messages more directly formal stress of symbolic elements are increased. Because of these, in the content of thesis, analysing morphological deformations' qualities of today's mosques which don't make an architectural character and shaping language, is the aim with using geometrical and mathematical design tools.