Ulaştırma altyapı projelerinde bütünleşik risk yönetimi: Bir risk kayıt tablosu yaklaşımı

Abstract

Ulaştırma altyapı projeleri, ölçekleri, çok paydaşlı yapıları ve uzun uygulama süreleri nedeniyle yüksek düzeyde belirsizlik ve risk içeren proje türleri arasında yer almaktadır. Bu tür projelerde risklerin yalnızca tanımlanması ve listelenmesi yeterli olmamakta; risklerin sistematik bir yapı içerisinde sınıflandırılması, analiz edilmesi ve karar süreçlerine etkin biçimde entegre edilmesi gerekmektedir. Mevcut çalışmaların önemli bir bölümü bu süreçleri bütünleşik bir yönetim sisteminin bileşenleri olarak değil, birbirinden bağımsız süreçler olarak ele almaktadır. Bunun yanı sıra nitel ve nicel analiz yöntemleri çoğu zaman birbirinden bağımsız uygulanmakta; nitel değerlendirmeler risklerin gerçek finansal sonuçlarını ortaya koymakta yetersiz kalırken, nicel yöntemler genellikle sınırlı sayıda risk veya önceden tanımlanmış senaryolara uygulanmaktadır. Bu çerçevede çalışmamız; risk nedenlerinin Risk Kırılım Yapısı ile hiyerarşik olarak sınıflandırılması, risklerin kurumsal bir döngü içinde yönetilmesi ve tüm bu çıktıların Risk Kayıt Tablosu'nda bütünleşik bir karar destek sistemine dönüştürülmesi olmak üzere birbirini besleyen üç temel bileşen üzerine kurgulanmıştır. Proje genelinde tanımlanan risk nedenleri, her kategorinin ortak köken ve etki mekanizması taşıması ilkesiyle proje verilerinden tümevarımsal olarak geliştirilen bir Risk Kırılım Yapısı çerçevesinde; Finansal Riskler, Operasyonel Riskler, Yasal ve Sözleşmeden Kaynaklanan Riskler, Ülke Riskleri ve Mücbir Sebep Riskleri olmak üzere beş ana kategori altında sınıflandırılmıştır. Risk yönetim süreci ise, yapım ekibinin saha gözlemlerinden teknik ofislerin sistematik değerlendirmelerine, oradan proje yönetim ve risk yönetim ofislerine uzanan çok katmanlı bir kurumsal yapı içerisinde işlenmektedir. Riskler, proje yaşam döngüsünün erken safhalarından itibaren periyodik döngüler halinde belirlenmekte, finansal etki ve olasılık değerlendirmeleriyle analiz edilmekte ve yanıt stratejilerine bağlanarak izlenmektedir. Geliştirilen risk kayıt tablosu, risklerin sınıflandırıldığı, finansal etki temelli nicel analizlerle değerlendirilip gruplandırıldığı, yanıt stratejilerine bağlandığı ve periyodik olarak güncellendiği dinamik bir karar destek sistemi olarak kurgulanmış; geleneksel yaklaşımlardaki statik liste anlayışının ötesine geçilmiştir. Bu yapı sayesinde riskler; kaçınma, azaltma ve kabul etme stratejileri çerçevesinde proje yönetimi sürecine entegre edilebilir aksiyon planlarına dönüştürülmüş ve karar vericilere riskleri önceliklendirme, karşılaştırma ve yorumlama imkânı sunulmuştur.