E-ticaret firmalarında kargo toplama operasyonlarının mekansal analizi ve optimizasyonu: Esenyurt, İstanbul örneği

Abstract

Bu çalışma, İstanbul'un nüfus ve sipariş yoğunluğu bakımından öne çıkan Esenyurt ilçesinde yürütülen kargo toplama operasyonlarının mekânsal ve operasyonel açıdan değerlendirilmesini amaçlamaktadır. Günümüzde e-ticaretin hızlı gelişimiyle birlikte, kentsel lojistik süreçlerin daha verimli, esnek ve veri temelli yapılara dönüştürülmesi gerekliliği artmıştır. Bu doğrultuda, çalışmada Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) kullanılarak siparişlerin konumsal dağılımı analiz edilmiş, Araç Rotalama Problemi (VRP) çözüm modelleriyle toplama rotaları yapılandırılmış ve operasyonel ölçütler üzerinden senaryo bazlı değerlendirmeler yapılmıştır. Analiz sürecinin ilk aşamasında, sahadan elde edilen sipariş verileri üzerinde Kernel Yoğunluk Tahmini (KDE) yöntemi kullanılarak desi bazlı sipariş kümelenmeleri ortaya konulmuş ve bu kümeler operasyonel planlamaya temel olacak şekilde görselleştirilmiştir. İkinci aşamada, ArcGIS Pro yazılımının Network Analyst modülü kullanılarak çeşitli operasyonel kısıtlar altında rota planlamaları yapılmıştır. Bu kısıtlar arasında araç kapasitesi, hizmet süresi, mola aralıkları ve çalışma zamanları yer almıştır. Çalışmanın devamında, açık kaynaklı bir çözümleyici olan Google OR-Tools kütüphanesiyle, aynı veri seti üzerinde alternatif bir rota optimizasyon modeli geliştirilmiştir. Modelin girdileri, Google Maps Distance Matrix API kullanılarak oluşturulan mesafe matrisi üzerinden hazırlanmış; rota süreleri, hizmet zamanları ve yük dengesi gibi parametreler sistematik biçimde tanımlanmıştır. Python dili kullanılarak geliştirilen bu yapı, kod temelli senaryo üretimi ve esneklik açısından uygulama avantajları sunmuştur. Çalışma boyunca elde edilen bulgular, operasyonel yük dağılımı, araç kullanım verimliliği ve sistem esnekliği gibi faktörler üzerinden analiz edilmiştir. Yapılan karşılaştırmalar, farklı yazılım altyapılarının güçlü ve sınırlı yönlerini ortaya koymuş; kentsel kargo toplama süreçlerinin iyileştirilmesinde veri tabanlı yaklaşımların sunduğu katkıların daha iyi anlaşılmasını sağlamıştır. Bu çerçevede çalışma, mekânsal analizler ve algoritmik modelleme tekniklerinin, kent içi lojistik planlamaya entegre edilebileceği bir karar destek sistemi mantığına dayalı uygulama örneği sunmaktadır.