Kentsel Tasarıma Etkileri Bağlamında Kadın Hizmet İsçilerinin Kentsel Mekan Deneyimleri

Abstract

Birbirinden farklı ölçeklerde kurulan sosyal ilişkiler bütünü ile biçimlenen kentsel mekan, aynı ölçüde insanoğlunun hayatını da şekillendirmektedir. Kenti biçimlendiren kapsamlı süreçlere ve bu süreçlerde daha fazla yer alabilen toplumsal sınıf ve gruplara kıyasla daha az ekonomik ve politik araçlara sahip bireylerin kenti biçimlendirici ve dönüştürücü etkileri de azdır. Bu bakımdan görece etkinliği az olan bireyler, kendilerini kentsel sistem içerisinde var olabilmek için adapte olmak zorunda bulan bir pasif alıcı olarak görürler. Weber, Simmel, Lefebvre, Sennet gibi teorisyenler, kapitalist kentin kamusal mekanı ve kamusal insanı değiştiren, değişim değerini kullanım değerinin önüne çıkaran, sosyomekansal adaletsizlikleri arttıran özelliklerini kavramsallaştırmışlartır. Bu çerçevede çalışma, kadın hizmet işçilerinin gündelik hayatlarına ve mekansal pratiklerine İstanbul örneğini ele alarak odaklanmaktadır. Çalışmada bir dizi mekansal formun etkilerini incelemek üzere seçilen grubun, kentsel ölçekteki mekandan (çalışma alanı, yaşam alanı, ulaşım modları ve biçimleri, vb.), sokak ölçeğinde kentsel tasarım elemanlarına kadar gündelik hayat pratikleri ve deneyimlerini analiz edilecektir. Bu doğrultuda çalışma, çağdaş kentsel mekanın geçim mücadelesi veren bireylerin hayatlarını kolaylaştıran veya zorlaştıran, hayat kalitelerini arttıran ya da azaltan unsurlarını ortaya çıkarmayı hedeflemektedir. Analizlerin sonuçları ise kentsel tasarım bağlamında yeni sorular üretmek için kullanılmıştırContemporary urban space is shaped by a bulk of social relations at very different scales. On the other hand, in the urban age, the lives of human beings are largely conditioned by this space. Compared to the broader processes and more influential classes and groups, which play major parts in shaping the city, individuals – particularly those who have less economic and political means– have relatively less transformative capacity. Thus, they almost find themselves invisible and as passive receivers of an urban system to which they have to adapt in order to survive. Influential social theorists like Weber, Simmel, Lefebvre, Sennett and others have theorized the features of the capitalist city, which dissolve the community, transform the public space and the public person, prioritize exchange value over use value, and exacerbate socio-spatial injustices; albeit at the expense of the quality of human life as well as other life forms. This study focuses on everyday life and spatial practices of female service workers in the case of Istanbul. The study aims to analyze the implications of a set of spatial forms, from the macro form (i.e. place of work, place of residence, forms of transport and the like) to urban design elements at the community and street level on the daily life experiences of the selected group through interivews visual narraations. It seeks to find out the elements of contemporary urban space which help or impede individuals in theirstrive to make a living, and those which improve or degrade their life quality. The results of this analysis will be used to develop questions and problematiques for critical urban design practices.