Toplumsal hafıza çerçevesinde mekânsal yıkım, yerellik ve mimarlık; Denizli örneği

Abstract

Toplumsal hafıza, kentsel alanın anlamlandırılmasında geçmiş, şimdi ve gelecek arasında mekânsal bağlar kurmayı sağlayan iletişimsel bir bağlamdır. Bir toplumun bağlı olduğu sosyal çevrenin dil, anlam, fikir, kavram ve değerlerden oluşan düzeni çerçevesinde, hatırlamayla olduğu kadar unutma pratiğiyle de yeniden inşa edilir. Kentsel alanlarda toplumun geçmişinden gelen ve kalıcı tanıklığı ile hatırlamanın önemli unsurlarından biri olan mekânların zaman içinde yıkılarak yitirilmesi toplumsal hafızanın sürekliliğinde kesintilere ve amnezik durumlara neden olmaktadır. Kentlerin toplumsal hafızasında kullanım ve iletişim değeriyle birer kentsel göstergeye dönüşerek kente kimlik kazandıran tarihi yapıların, zaman içinde çeşitli nedenlerle yıkılması, akademik dünyada ve medyada farklı aktörler tarafından çeşitli şekillerde gündeme getirilmekte ve tartışılmaktadır. Zaman içinde olağan olarak oluşabilecek değişim ve dönüşümler yerine, söz konusu olan bu mekân yitimleri, kentlerin kimliklerini zedelemekte ve bazen travmalara neden olmakta, kentlerin toplumsal hafızasındaki deneyim şifrelerinin gelecek kuşaklara aktarılacak bilgi, birikim ve nitelikten yoksun hale gelmelerine yol açmaktadır. Buradan hareketle tez, toplumsal hafıza konusunu mekânsal yıkım olgusu üzerinden irdelemektedir. Tezin amacı ise kentsel alanların yeniden inşasında araçsallaşan toplumsal hafıza dinamiklerini yerel bir ölçekte görüntülemek ve ulusal/evrensel bağlamlarla ilişkili olarak tartışmaya açmaktır. Bu hedefle tez, toplumsal hafızayı kent kimliğinde öne çıkan ancak süreç içinde yıkıma maruz kalan mekânlar özelinde incelemektedir.