Dönüşümsel liderlik , motivasyon ve örgütsel çekiciliğin çalışan performansına etkisi

Abstract

Günümüz artan rekabet koşulları hem organizasyonları hem de çalışanları etkilemektedir. Firmalar tercih edilebilirliklerini artırmak yani örgütsel çekiciliklerini artırmak için durmadan gelişmeli ve yeniliklere açık olmalıdırlar. Çalışanların ise günümüz gelişmiş teknoloji ortamında özellikle yapay zekanın bu kadar hayatımıza girmesiyle, yeniliklere açık olmaları ve değişen dünyaya hızlı adapte olmaları oldukça önem kazanmıştır. Bu teknolojik gelişmeleri iş hayatına katan kişiler istenen performans hedeflerine yaklaşmakta ve bir adım önde olmaya devam edecektir. Rekabetçi ortam sadece organizasyonlar arası değil aynı zamanda çalışanın en uyumlu olduğu şirketi tercih etmesi için de önemlidir. Çalışanlar kendini motive hissettikleri, kendilerine uyan en iyi liderle ve piyasada örgütsel çekiciliği yüksek firmalarla çalışma niyetindedirler. Dönüşümsel liderlik anlayışını benimseyen ve yerine getiren organizasyonların, örgütsel çekiciliklerinin ve çalışan motivasyonunu artırdığı literatürde yapılmış olan bazı çalışmalarda görülmüştür. Bu kavramların ayrı ayrı incelendiği bazı çalışmalarda performansı da olumlu anlamda etkilediklerine rastlanmıştır. Bu tez çalışmasında dönüşümsel liderlik, örgütsel çekicilik, motivasyon ve performans kavramlarının birbirlerini etkileyip etkilemedikleri merak konusu olmuştur. Çalışmaya başlamadan önce detaylı bir literatür taraması sonrası bu kavramların birbirini pozitif olarak etkilemeleri beklenmiştir ve literatür tarama aşamasında hipotezler bu yönde kurulmuştur. Literatürde yapılan çalışmalar sonrası bu teze ve istenen konuları yansıtacak ölçekler seçilmiş ve bu sorular hedef kitle olan 212 beyaz yaka tarafından yanıtlanmıştır. Yanıtlanan 212 anketten 204 tanesi analizlere uygun bulunmuş ve analizlere girdi olarak alınmıştır. Anketin yapısı iki kısımdan oluşmaktadır, ilk aşama demografik 6 sorudan oluşmaktayken, 2. Kısım 25 soruluk dönüşümsel liderlik, 9 soruluk örgütsel çekicilik, 14 soruluk motivasyon ve 7 soruluk performans olmak üzere toplamda 55 sorudan oluşmaktadır. Öncelikle verilerin normal dağılımı sağlayıp sağlamadığını, güvenilir olup olmadığını ve faktör analizine uygun olup olmadığını ölçmek amacıyla IBM SPSS 27 paket programından yararlanılmıştır. Yapılan bu analizlerdeki amaç, kullanılan soruların ne kadar ölçüm yapılmak istenen modeli yansıttığı ve bu model ile paralel olup olmadığının tespit edilmesidir. SPSS programında yapılmış olan normallik, güvenilirlik ve faktör analizi testleri sonucunda her bir üst boyutun bu aşamalardan belirli kriterleri sağlayarak geçtikleri görülmüştür. normallik, güvenilirlik ve faktör analizi testlerini geçen veriler ile yapısal eşitlik modelinin incelenmesi adımına geçilmiştir. Yapısal eşitlik modellemesinde PLS-SEM yöntemiyle ilerlenmiş ve analizler için Smart PLS 4 paket programından destek alınmıştır. Smart PLS programında yapılan doğrulayıcı faktör analizinde gerekli görülen iyileştirmeler sonrası güvenilir ve geçerli bulunan model için yol analizi yapılmıştır. Yol analizi aşamasında da yapılan benzer analizler sonrası nihai revize modele hipotezlerin testi için boostrapping yol analizi yapılmış ve modelde var olduğu düşünülen ilişkiler incelenmiştir. Araştırılan ilişkilerden dönüşümsel liderliğin dışsal motivasyon üzerinde anlamlı ve pozitif etkisi olduğu, dönüşümsel liderliğin örgütsel çekicilik üzerinde anlamlı ve pozitif etkisi olduğu, örgütsel çekiciliğin dışsal motivasyon üzerinde anlamlı ve pozitif bir etkisi olduğu, örgütsel çekiciliğin içsel motivasyon üzerinde anlamlı ve pozitif bir etkisi olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Analizlere başlanmadan önce pozitif ilişki içerisinde olması beklenilen dönüşümsel liderlik ile içsel motivasyon, dönüşümsel liderlik ile çalışan performansı, örgütsel çekicilik ile çalışan performansı, dışsal motivasyon ve çalışan performansı, içsel motivasyon ve çalışan performansı arasında ise anlamlı bir ilişki olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Tez çalışmasındaki sonuçlara bakıldığında, literatürde yapılan bazı çalışmalar ile paralel, bazı çalışmalarla ise aksi yönde sonuçlar elde edilmiştir. Birbirlerini etkilemesi beklenen kavramların bu çalışmada etkilemedikleri sonucuna ulaşılması, kavramların önemsiz olduğu veya üzerine düşülmemesi gereken kavramlar olduğu anlamına gelmemektedir. Araştırmaya konu olan kavramların hem çalışanlar hem de şirketler için öneminin her zaman var olduğu ve bundan sonra da var olacağı bir gerçektir. Yapılan bu çalışmanın sonuçları başka bir durumun fark edilmesine de neden olmuştur. Organizasyonlar bu kavramlara ne derece önem vermektedir? Çalışma göstermiştir ki bu kavramlardan bazıları birbirini doğrusal yönde etkilemektedir ve bu kavramlara organizasyonların yatırım yapması gerekmektedir. Dönüşümsel liderlik anlayışının benimsenmesi için yapılan iyileştirmeler ve destekler , dışsal motivasyon ve örgütsel çekiciliğin artması için yapılması gereken adımlardan yalnızca birkaçıdır.