Kağıt mekanları: Mimari temsilin sınırları ve olanakları

Abstract

Günlük hayatımızda sıradan, aşina olunan bir varlık olması sebebi ile kağıdın varoluşsal zenginliği ve derinliği çoğu zaman göz ardı edilir. Tam da bu sıradanlığı sebebi ile kağıt, varlığının özüne dair bir anlayışa sahip olabilmemiz için fenomenolojik bir bakış talep eder. Kağıdı sahiplenilmeyi bekleyen boş bir uzam olarak gördüğümüzde, onun mimari tasarım sürecinin bir işbirlikçisi olduğu durumları kaçırmaya başlarız. Tasarım süreçlerinde sürekli kağıda dokunuluyor olması, mimarın teni ile kağıdın teni arasında bir birliktelik yaratır. Kağıda karşı öylesine his kaybına uğrarız ki, kağıt görünmeyen bir çizim düzlemine dönüşür. Bu hissizleşme ve görme kaybı 'eril mimar' figürü için, yapıp etmelerini meşru kılma zemininde, olması gereken bir durum olarak görülebilir. Oysa kağıt ve kağıdın halleri; hem bir malzeme olarak kağıt ile hem de ortam olarak kağıt üzerinde ele alınan meselelerle ilişkilenme biçimlerimizi dönüştürebilir. Gelişen teknolojik imkanlar nedeni ile, bugün hala kağıt üzerine yazıp çizmek oldukça gelenekselci bir tutum olarak görülebilir. Başka bir bakışla da kesinlik, bütünlük ve bitmişlik nesnesi olarak mimarlığın tasarısında kağıda yönelmek, eleştirel bir yöntem olarak görülebilir. Tüm bu yaklaşımlar bir noktaya kadar kabul de edilebilir. Ancak kağıtla hemhal olma halinin kendisini eleştirel değil, poetik bir alan olarak görüyor ve bu poetik alan içerisinde 'kağıda dair düşlerimi' çoğaltabilme ümidiyle tez strüktürümü kurguluyorum. Kağıt mekanlarını düşlerken, başlangıç noktası olarak belirtebileceğim eskiz defterlerimin birkaç adım ötesindeki kağıdın mekansal durumlarını inceliyorum. Tezin giriş kısmında kağıdın mekansal durumlarına bakabilmek için öncelikle bir kavramsal çerçeve oluşturuyor ve bir yaklaşım ortaya koyuyorum. Araştırmacı olarak konuya olan ilgim ve uğraşlarım sebebi ile, tezin araştırma nesnesi olan kağıda olan yönelimselliğim ve konumsallığım üzerine düşünüyorum. Bu bağlamda mimarlık bilgisinin ontolojik düzlemi olarak temsil kavramını ele alıyor ve konumsallığım sebebi ile mimari çizime, çizimin mekanı olarak kağıda ve anlatı mimarlığına yöneliyorum. Bu yaklaşım ve yönelim ile birlikte ikinci bölümde, temsil ve mekan kavramlarının anlamsal aralıklarına bakarak temsil mekanlarının anlamını irdeliyorum. Bu kısımda görsel ve metinsel temsiller üzerinden bir sorgulamaya yöneliyorum ve bu durumun tezin asıl meselesi olan kağıdın öteki hallerini arama noktasında potansiyel içeren bir rota oluşturabileceğini, sürekli tartışılan ve bir noktada tıkanan temsil krizi durumlarına 'iyi gelebileceğini' öne sürüyorum. Tezin üçüncü bölümünde, kağıdın mekansal durumlarını incelemek için ilk olarak mimarlığın kurucu unsuru olarak mimari çizim ve kağıdı ele alıyor, kağıt üzerindeki çizgiler ile şantiyedeki ipler arasında bir düşsel alan açarak defter mekanlarında iplerin mekan kurucu durumlarına bakıyorum. Dördüncü bölümde, mimari tasarım süreçlerinde kağıdın mekansal durumlarını ortaya çıkarabilme amacıyla bir atölye yöntemi öneriyorum. İki aşamadan oluşan bu atölyenin ilk aşamasında kağıdın fiziksel niteliklerine ve sınır alanlarına dair operasyonel bir sorgulama süreci işletiyorum. Atölye kurgusunda bu operasyonel süreçleri "ilişkisellik kartları" ile kayıt altına alıyorum. Atölyenin ikinci aşaması ise Calvino'nun üç farklı kentini, kağıtla birlikte yeniden düşleme pratiğini içeriyor. Katılımcılar ilk aşamada kağıda dair bilgiler ediniyorlar. İkinci aşama olan ise tasarım sürecinde kağıda dair yeni bilgileri açığa çıkarıyorlar. Bu noktada kağıda yapılan her müdahale yeni bir temsil alanı açıyor ve kağıdın mekansal durumlarını ortaya çıkarma potansiyeli taşıyor. Bu yeni bilgileri açığa çıkarabilmek için ilk aşamada kullanılan kağıtlardan topladığım numuneler ve ilişkisellik kartlarında kaydedilen müdahalelerle, 15 farklı kağıt için kimlik kartı oluşturuyorum. Kağıtları bir araya getirerek kentleri yeniden düşleme sürecinde, kimlikler de birbiri arasında çözünmeye başlıyor ve yeni melez-kimlikler oluşturarak yeni bilgileri ve olanakları açığa çıkarıyorlar.