Ekrem Çelebi'nin albümlerinde yer alan seçili 4 bozlak icrasının transkripsiyonu ve bağlama-vokal icra tekniği açısından incelenmesi

Abstract

Bu çalışma, Orta Anadolu müzik kültürü içerisinde yer alan bozlak icralarındaki kendine has yorumu ve tavrıyla farklılaşan Ekrem Çelebi'nin icra karakterinin tespit edilmesi fikrinden yola çıkılarak oluşturulmuştur. Orta Anadolu müzik kültürü, Anadolu müziği içerisinde özgün konumda olan müzik karakterlerinden birisidir. Bozlaklar ve oyun havaları bu müzik kültürü içerisinde öne çıkmaktadır. Uzunhava formlarının alt dallarından birisi olması nedeniyle serbest ritimli ezgiler kategorisindedir. Bozlaklar hem makamsal ve edebi çeşitliliği, hem de teknik icra bakımından zengin bir karaktere sahiptir. Bu türün özel repertuarının icrası, vokal ve saz üzerinde belirli bir ustalık seviyesini gerektirmektedir. Bağlama performansı bakımından sağ ve sol el tekniklerindeki sanatsal süslemelerin bozlak icralarında sıklıkla kullanıldığı görülmektedir. Bu tekniklere hakim olunması icranın ön koşuludur ve bozlak icralarını farklı bir boyuta taşıyabilmektedir. Bozlaklar vokal icra bağlamında da birikim ve artistik sunuşları gerektiren özel bir türdür. Hançere ve gırtlak nağmelerinin yerinde bir şekilde kullanılması bozlakların icrası bakımından oldukça önemlidir. Orta Anadolu Abdal/Türkmen müziğinde Muharrem Ertaş, Hacı Taşan, Çekiç Ali ve Neşet Ertaş bu müzik geleneğinin yapı taşlarındandır. Sonrasında yöre içinden bu gelenek içinde yetişmiş farklı sanatçılar da ön plana çıkmıştır. Bu temsilcilerden birisi de Ekrem Çelebi'dir. Çelebi, adı geçen mahalli ustaların icraları ışığında yetişmiş mahir bir halk sanatkarıdır. İcra karakterinin dinamik yapısı ve bağlamasına olan hakimiyeti onu bozlak icralarında farklılaştırmış ve özgün hale getirmiştir. Ekrem Çelebi'nin vokal-enstrümantal performanslarında özellikle Çekiç Ali ve Neşet Ertaş etkileri icralarında görülmektedir. Farklı dinamikleri ve teknikleri kullanan Çelebi'nin, bozlaklar özelinde kayda değer yönleri mevcuttur. Bu bakımdan albümlerinde icra etmiş olduğu eser transkripsonlarının ve icra analizlerinin yapılması, saz ve vokal icracıların bu alanı daha iyi kavrayabilmeleri açısından önemlidir düşüncesindeyiz. Birçok ustanın icra tahliline literatür içerisinde rastlanılmaktadır ancak Ekrem Çelebi hakkında çalışmaların sınırlı olduğu tarafımızca tespit edilmiştir. Bu nedenle alana katkı sağlamak adına Ekrem Çelebi'nin icra karakterinin yansımalarının tespit edilmesi ve elde edilen verilerin çalgı-ses performans alanında kullanılması müzik kültürünün yaşatılması ve aktarılması açısından önem taşımaktadır. Bu çalışmanın konusu bu temeller üzerine şekillendirilmiştir. Ekrem Çelebi'nin bozlaklarda kullandığı süsleme, icra teknikleri ve melodik hareketler detaylı bir şekilde tarafımızca yapılan transkripsiyonlar üzerinden açıklanmıştır. Bu çalışmanın ilk bölümünde problem sorusu çerçevesinde kaynaklara ulaşma, veri toplama, verilerin analizi gibi çalışmanın nasıl yürütüldüğüyle ilgili süreç anlatılmıştır. İkinci bölümde THM'de uzun hava ve serbest ritimli türler, abdallar, Orta Anadolu abdalları ve bozlak formu konu edinilmiştir. Çalışmanın üçüncü bölümüne Ekrem Çelebi'nin hayatı, müzikal karakteri ve tercihleri, plak ve kasetleri, kullandığı icra ve süsleme teknikleri konu olmuştur. Dördüncü bölümde ise tarafımızca Ekrem Çelebi'nin icra karakterini detaylı olarak yansıtan 4 bozlağın saz ve vokal icra yönünden teknik unsurları incelenmiştir. Analizler çerçevesinde icracılar ve eğitimciler açısından Ekrem Çelebi ile ilgili kaynak olabilecek bir çalışmanın sınırları verilmeye ve yapılan transkripsonlar ve analizlerle alana katkı sağlanması amaçlanmıştır.