Topoğrafyanın anlatısı, anlatının topoğrafyası

Abstract

Bu tezin amacı topoğrafya ve anlatı kavramlarını edebiyat ve mimarlık disiplinleri üzerinden düşünmek, aynı zamanda kentin topoğrafya ile kurduğu anlatıların imkanlarını çoğaltmaktır. Tez bu kapsamda iki anahtar kelimeye yaslanır: Topoğrafya ve anlatı. Tezi temel olarak topoğrafyanın, güncel dünya düzeni içerisinde, mimarlığın/kentin anlatısı ile edebiyatın anlatısı arasında hangi değişken durumları ürettiği sorusu şekillendirir. Bu anlamda, öncelikli olarak, hem edebiyat hem de mimarlık üzerinden topoğrafya ve anlatıya iki ayrı bakış ortaya konmuştur. Bunlar "Topoğrafyanın Anlatısı" ve "Anlatının Topoğrafyası" olarak isimlendirilmiş iki bölümdür. "Topoğrafyanın Anlatısı" başlığı anlatı kavramına, kentin topoğrafyaya ilişkin anlatısının nasıl kurulduğuna, modern öncesinden postmodernleşen döneme nasıl bir değişim geçirdiğine değinir. "Anlatının Topoğrafyası" ise edebiyatta topoğrafya mimarlık ilişkisinin günümüze doğru hangi nasıl dinamiklerle şekillendiğini ve edebiyatın kendi imkanlarının bu şekillenmeye nasıl etkilerde bulunduğunu tartışmaktadır. Tezde edebiyat ile mimarlığın değişken konumlanışı ise "aralık" olarak ifade edilmiştir. Buna sebep olarak, edebiyatın yaşadığımız dünyadan bir şeyleri çıkarıp üretmesi; aynı durumun mimarlık açısından da gerçekleşmesinin kaçınılmaz olması gösterilebilir. Ek olarak kurmaca anlatısının bir durum üstünde anlamları çoğalttığını ve kente, mimarlığa olan bakışımızın imkanlarını genişlettiği düşünülebilir. Edebiyat ve mimarlık belirli araçları paylaşmakta ancak ortaklaştırmamaktadır. Bundan ötürü "kesit", "kesişim" gibi ifadeler üzerinden bakmaktansa "aralık" gibi her tür boyutu tarifleyen bir kelime üzerinden düşünmenin potansiyelleri görmek için daha uygun bir zemin oluşturduğu düşünülmüştür. "Aralık" denilen soyut durumu somutlaştırmak ve gözlemleyebilmek adına; onu mimarlık ve edebiyat üzerinde, birbirine karşılık gelen kelimelere veya terimlere ayırmanın aralığı anlamayı kolaylaştıracağı düşünülmüştür. Tezde "aralığı" bu bağlamda incelemek için düşünülen imkan ise deneysel bir leksikondur. Oluşturulmaya çalışılan leksikonu, İstanbul'un kayda değer topoğrafik ögelerine yönelik, "Topoğrafyanın Anlatısı" ve "Anlatının Topoğrafyası" bölümlerindeki değerlendirmelere dayanarak ve İstanbul'un çeşitli topografik ögelerine odaklanarak devam ettirilen, iki yüzü olan bir leksikon olarak düşünebiliriz. İstanbul'un farklı topoğrafik yapıları ve kentsel dinamikleri barındırması dolayısıyla, zengin bir anlatı sahası oluşturmaktadır. Tezde çalışma alanı olarak İstanbul topoğrafyasının seçim sebebi bu şekilde cevap bulabilir. Böyle bir leksikonu İstanbul kentine, topoğrafyasına yönelik anlam aralıklarını açan bir girişim olarak ele almak da mümkündür.