İstanbul Uzunçarşı caddesi aksında sızıntı mekanların incelenmesi

Abstract

Kentler, içerisinde yaşadığımız birçok karmaşayı, yaşanmışlığın izlerini, zıtlığı, anıları barındıran bir olgu olarak karşımıza çıkmaktadır. Kentsel mekânda var olan zıtlıklar her zaman birbirinin karşıtı olarak konumlanmayıp, zıtlık oluşturmanın ötesinde daha geçişli durumlar üzerinden var olabilmektedirler. Temel karşıtlıkların başında gelen kamusal-özel alan ise kimi durumlarda tam bir zıtlık oluşturmanın ötesinde daha geçişli durumlar yaratabilmektedir. Kentlerde var olan bu geçişli alanlar literatürde gri alanlar olarak ifade edilmiş olup, tez içerisinde gri alanlara yönelik bir kavramsallaştırma denemesi yapılmaktadır. Tez kapsamında ele alınan sızıntı kavramı, akışkanlık, ince bir çatlaktan veya delikten yavaş yavaş akmak, bir yeri doldurmak, bir yere gizlice erişmek gibi çoklu anlamlara sahip olması sebebiyle seçilmiştir. 'Sızıntı' sözcüğü kendi içerisinde bir devinim, hareket, akışkanlık gibi anlamlar barındırırken, bunun bir süreç içerisinde, zamana yayılmış bir şekilde gerçekleştiği anlamını da içermektedir. Sızıntı kavramının mimarlık disiplinin temel ürünü olan mekân ile ilişkisi Foucault ve Lefebvre'in ortaya koymuş olduğu heterotopya ve heterotopi kavramları üzerinden kurulmaya çalışılmaktadır. Kentsel mekânda kamusallığın yeniden tanımlandığı, kendiliğinden (bazen anlık olarak veya tekrara dayalı şekillerde) oluşan mekânlaşmalar zamansal, mekânsal ve olaysal/eylemsel boyutu ile normatif mekânların ötekisini oluşturmaktadır. Denetimsiz şekilde kendiliğinden kurulan mekânlaşmalar kentsel mekân içerisine adeta sızarak kendi etkileşimsel alanını kurmaya yönelik hareket etmektedirler. Bu sızmalar kentsel mekânda yapısal elemanlarla tanımlanmış bina boşluğu, avlu, bahçe gibi fiziksel bir boşluğu doldurmaya yönelik şekilde gerçekleşebileceği gibi mimari elemanlarla tanımlanmamış bir trafik levhasının altında da olabilmektedirler. Bu bağlamda ötekilik, devingenlik, kendiliğindenlik gibi özellikler içeren heterotopya-heterotopiler yorumlanarak, kentsel karar mekânizmalarından bağımsız şekilde var olan kentsel mekân üzerindeki izler "sızıntı mekân" olarak kavramsallaştırılmaya çalışılmaktadır. Sızıntı mekanların kentsel mekânda var oluş biçimlerini ortaya koyan çalışma, kamusallığın ticari eylemler üzerinden kurulduğu bir alan olarak İstanbul, Eminönü bölgesinde gerçekleştirilmektedir. Kentin tarihi ve turistik bir bölgesi olan Eminönü'nde, çalışma alanı olarak geçmişten bu yana bölgedeki önemli bir ticari aks olan Uzunçarşı Caddesi ve yakın çevresi belirlenmiştir.