Stratejik Planlama Yaklaşımının Düzenleyici Plan Sistemine Entegre Edilmesi: Fikirtepe Kentsel Dönüşüm Alanındaki Planlama Çalışmaları

Abstract

Gelişmiş dünya ülkeleri, arazi kullanım düzenlemesini esas alan geleneksel düzenleyici planlama sistemlerinin değişime karşı yetersiz olduğu eleştirilerine karşı stratejik planlama sistemlerini kullanmaktadır. Stratejik planlama, esnek yapısı, yerindenlik, stratejik rol gibi avantaj sağlayan özellikleri ile gelişen yeni olguların ve sorunların değerlendirilebilmesinde ön plana çıkmaktadır. Bununla birlikte bazı ülkeler, bu iki sistemin özelliklerini entegre ederek yeni bir planlama modeli olan ‘hibrit planlama yaklaşımını’ uygulamaktadırlar. Hibrit planlama sistemleri, düzenleyici planlama sistemleri ile stratejik planlama sistemlerinin olumlu özelliklerinin birlikte kullanılmasından doğmaktadır. Bu sistem, denemeleri devam etse de ideal formuna henüz ulaşamamış bir planlama yaklaşımıdır. Türkiye’de mevcut planlama sistemi, özellikleri açısından değerlendirildiğinde, ‘düzenleyici planlama yaklaşımı’ yönü ağır basmaktadır. Mevcut planlama sistemi, yasal sistem içinde ve buna bağlı olarak hazırlandığından esnek bir yapıya sahip değildir. Bu yönüyle, kentlerde hızla değişen koşulların ortaya çıkardığı yeni sorunlara çözüm üretmekte zorlanmakta ve özellikle kentsel dönüşüm konusunda başarılı çözümler üretememektedir. Türkiye’de mevcut düzenleyici planlama altyapısı kentsel dönüşümü başarılı bir şekilde sağlayamamakta ve kentsel dönüşümü işler hale getirebilmek için Türkiye’de kentsel aktörler farklı yöntemler denemektedirler. Bu yöntemlerle mevcut planlama sistemi esnetilmeye çalışılarak yasal altyapı zorlanmaktadır. İçerik açısından, söz konusu bu yöntemler, geleneksel planlama yaklaşımından çok stratejik planlama yaklaşımı özellikleri barındırmaktadır. Düzenleyici planlama sistemi içinde geliştirilen bu stratejik planlama yöntemleri denemeleri Türk plan sisteminde hibrit planlamanın izlerini taşımaktadır. Türkiye’de geliştirilen kentsel dönüşüm örneklerinden Fikirtepe planı da, bu entegrasyon denemelerinin yapıldığı ilginç örneklerden biridir. ‘Hibrit planlama sistemi’nin, Türkiye’deki planlama sistemindeki yerinin araştırıldığı bu tez çalışmasında örnek alan olarak seçilen Fikirtepe bölgesindeki planlama çalışmaları hibrit planlama sistemi açısından değerlendirilmiştir.

Developed countries of the world use strategic planning systems in react to criticism of traditional regulatory planning system. The strategic planning system comes to the fore with its features such as flexibility, subsidiarity, and strategic role with providing benefits and its ability to assess the problem and new cases. However, some countries apply a new planning model of 'hybrid planning approach' by integrating the features of these two planning systems. Hybrid planning systems arise from the combined use of positive features of strategic planning system and regulatory planning systems. The phenomenon of urban regeneration is a popular issue in Turkey. However, the current regulatory planning infrastructure cannot provide a successful urban regeneration in Turkey. Because of this, urban actors in Turkey are trying different methods for urban renewal. By these methods, they are trying to make regulatory planning system flexible. At the end of this process, the existing legal structure is forced to be open to new methods. In terms of content, these methods are more close to strategic planning approach than traditional planning approach. These experiments of strategic planning methods which are developed in the regulatory planning system include the marks of hybrid planning system in Turkey. In the thesis study, 'hybrid planning system' is investigated in the planning system in Turkey and Fikirtepe planning studies is selected as a case.