İzzettin Ökte ve Necdet Yaşar'ın seçilmiş 4 taksiminin tanbur icra tekniği açısından karşılaştırmalı analizi

Abstract

Dünya üzerinde var olan müzik türlerinin bir kısmında, kişinin irticalen meydana getirdiği melodiler ile icrasını gerçekleştirdiği müzik formları olduğu bilinmektedir. Türk müziğinde bu formun karşılığı olan taksim formu, özellikle 19. yüzyıldan itibaren (dönem içerisinde kayıt teknolojilerinin ilerlemesi ile) gelişmeye ve yaygınlaşmaya başlamıştır. Türk müziği özelinde taksim formu, icracının çalgı üzerinde tüm maharetini ortaya koyduğu bir form olmasından dolayı son derece önemli bir yere sahiptir. Taksim formu; giriş taksimi, ara taksim, son taksim, geçiş taksimi, fihrist taksim, müşterek taksim ve tempolu taksim türleri başta olmak üzere birçok şekilde icra edilebilmektedir. Günümüzde bilinen haliyle tanbur çalgısı ise kökeni 18. yüzyıla uzanan geleneksel çalgılardan biridir. Bu çalgı zaman içerisinde gelişimini devam ettirmiştir. Her yeni icracı, yeni bir ekol oluşturmuş ve kendi tavrını ortaya koymuştur. Günümüzde bilinen ilk tavır örneklerinin Tanburi İsak ile başladığı bilinmektedir. Akabinde Tanburi Cemil Bey ile yeni bir tavır anlayışı meydana gelmiştir. Klasik tavırdaki az mızraba karşılık çok melodi anlayışının aksine fazla mızrap vuruşuyla beraber fazla melodi yaklaşımı yerini yeni tavır başlığı altında almıştır. Bu iki temel ekolün takipçisi olarak İzzettin Ökte ve Necdet Yaşar ise iki önemli tanburi olarak Türk müziği tarihinde önemli bir rol oynamıştır. İzzettin Ökte ve Necdet Yaşar'ın Seçilmiş 4 Taksiminin Tanbur İcra Tekniği Açısından Karşılaştırmalı Analizi başlıklı bu çalışma, İzzettin Ökte ve Necdet Yaşar'ın 4 taksiminin tanbur icra tekniği açısından incelenmesi ve karşılaştırılmasından meydana gelmiştir. İncelenecek taksimlerin makamları mahur, nihavend, hicaz ve uşşak olarak belirlenmiştir. Söz konusu taksimler incelenirken sağ el (mızrap), sol el (baskı) ve sağ ve sol el olarak üç başlık altında incelenmiştir. Tanbur icra tekniğinin nüans karakteristiğini ortaya koyan müzikal cümleler sağ ve sol el başlığı altında toplanmıştır. Çalışma, temelde iki icranın adına yapılmış teknik bağlamdaki çalışmaların eksikliğine katkı sunmak için yapılmıştır. Çalışmanın ilk basamağında taksimler el yazısı ile notaya alınmış, ardından nota yazım programı ile bu notaların dijital ortama aktarımı sağlanmıştır. Taksimler seçilirken süre bakımından birbirine yakın, makam açısından ise aynı makamda olmalarına dikkat edilmiştir. Tespit edilen taksimler tanbur icra tekniği bakımından her bir icracı için müstakil bir bölümde incelenmiş ek bölümde ise listeleme yöntemi ile sayısal veriler sunulmuştur. İcracıların icra ettiği melodilerin her bir ölçüsü şekil olarak eklenmiş, sağ el (mızrap) bölümlerinde mızrap vuruşları ok şeklinde gösterilmiştir. Son kısımda ise İzzetin Ökte ve Necdet Yaşar ile bir arada bulunmuş tanbur icracıları ve araştırmacılar ile yarı yapılandırılmış mülakatlar gerçekleştirilmiştir.