Türkiye'de yapsat modeli ile gerçekleştirilen inşaat projelerinde süre ve maliyeti artıran faktörler

Abstract

Türkiye inşaat sektöründe karakteristik yapısına özgü oluşan proje teslim sistemlerinden biri de "Yapsat İnşaat Modeli"dir.Bu modelin ana sabitlerinden olan maliyet ve süre yönetiminin önemini vurgulamak amacıyla yapılan bu tezde, yapsat olarak tanımlanan orta veya büyük bütçeli inşaat işletmelerinin veya halk arasında müteahhitlik olarak bilinen ana yüklenicilerin üstlendikleri inşaat üretiminde proje maliyeti ve süre aşımını artıran faktörler araştırılmaktadır. Tasarımdan yapıma kadar teknik konuların yanında hukuki ve iktisadi değerleri de kapsayan inşaat projeleri yönetimi tüm kalemleriyle süre ve maliyet değerlerine etki etmektedir. Şantiye kontrolü ve inşaat üretiminde proje yönetimi kıstaslarına itibar etmeden tek karar mercii olarak hareket eden müteahhit, ana yüklenici veya proje müdürü, sıfatı ne olursa olsun projelerin tasarımına, şantiye organizasyonuna, yapımına planlamaya ve şartnamelere uygunluğuna dikkat etmesi gerekmektedir. Literatür ve saha araştırmalarına dayanan bu tez çalışmasının sonucunda yapsat inşaat modelini süre ve maliyeti artırarak sekteye uğratan faktörlerin başında ilk olarak ihmal edilen proje yönetimi esasları olduğu bariz bir şekilde görülmektedir. Ardından bir projenin yürütülmesi ve inşaatın kurulması açısından değerlendirildiğinde inşaata hazırlık çalışmaları sayılabilecek fizibilite analizinin yapılmaması, proje tasarım sürecinin basite alınması, idari hukuki bağlayıcılar olan şartname ve sözleşmelerin sadece prosedür olarak görülmesi, şantiye organizasyonda uzmanlaşmış ekip çalışmasının önemsenmemesi, iş kazalarına olan duyarsızlık ve yapsat işletmesinin büyüklük ölçütleri kapsamında finansman gücü ve kredibilitesi sayılabilmektedir. Sayılan bu faktörlerin önlemleri doğrultusunda genel sonuç tek kelime ile yine liyakate çıkmaktadır. Ekonomik dalgalanmaların kolaylıkla kaos yarattığı ve her inşaat üretiminin barınma ihtiyacını karşılamak gibi sosyal misyonun yanında aslında ticari bir amacı olduğu düşünüldüğünde, yapılan bu alışverişte kullanıcı ve üretici tarafların ortak müşterekte buluşmaları içinde süre ve maliyet yönetimi esastır. Bu bakımdan düşünüldüğünde yeterli finasman güce sahip olmayan işletmelerin girişimcilik düşüncesiyle en baştan doğru değerlendirme ve fizibilite analizlerini yapıp tamamlayamayacakları işe girmemeleri gerekmektedir. Tarafların başlanacak inşaat üretiminde haklarını koruyan toplam süre ve maliyeti de içeren sözleşmelerin fizibilite analizine paralel hatta güvenli tarafta olması gerekmektedir. Gerekli anlaşmalar sağlandığında başlanan inşaat imalatının tek seferlik ve hata kaldırmayan bir sanayi olduğunu düşünürsek başta en hızlı şekilde olması istenen proje tasarım çalışmalarının zemin etüdleri, mimari,iç mimari, statik, elektirik ve tesisat projeleriyle tam takım ve tüm detayları ile uygulamaya yönelik olarak hazırlanması gerekir. Bu noktada gerekli idari birimlerce prosedüre uygun izinler de alındıktan sonra kurulan şantiye organizasyonu proje tasarımına göre gerekli kalemlerin malzeme tedarikleri, zamanlama ve maliyet açısından baştan planlanarak proje yöneticisin kontrolleri doğrultusunda dağıtılan görev çizelgesi ile programlanan takvim çerçevesinde ilerlemelidir. Oluşabilecek kazalara karşı riskler önceden düşünülüp önlemler alınmalıdır. Sonucunda oluşabilecek her hata süre ve maliyeti artırıp, zaman geri alınamayacağı için işletmenin maddi gücünü zorlayacaktır. Bu çalışmanın literatüre katkı noktasında genç girişimcilere ve yeni mezunlara rehber niteliğinde olması, sektörün içinde normal görünen fakat o şekilde olmaması gereken noktalar hakkında aydınlatıcı bilgi paylaşımı içermesi amaçlanmaktadır. Bu noktada kavram karmaşasına son vermek için tanımlamalara uzunca yer verilmiş, süre ve maliyeti etkileyen faktörler ve önlemler geniş bir yelpaze değerlendirilerek farklı disiplinlerden birçok çalışmaya atıfta bulunulmuştur.