İstanbul'daki Orta Bizans Dönemi Kiliseleri Ve Çevrelerinin Korunması İçin Öneriler

Abstract

İstanbul’un UNESCO tarafından Dünya Mirası Listesi’ne alınan “Tarihi Alanları” içinde, Bizans dönemi anıtları önemli bir yer tutmaktadır. Çalışmada 843-1204 yılları arasında, başkent olarak tüm ekonomik, sosyal, mimari gelişmelerin merkezi durumundaki Konstantinopolis’te inşa edilerek, günümüze ulaşabilen kiliselerden üçü : Vefa Kilise, Atik Mustafa Paşa, Fethiye (Pammakaristos Manastırı Kilisesi) Camileri koruma disiplini açısından incelenmiş ve öneriler geliştirilmiştir. Bu yapılar ve çevrelerinin özgün niteliklerinin korunması, kentsel belleğin sürekliliği ve içinde bulundukları dokuyla bütünleşik değer oluşturmaları açılarından önemlidir. Ortaçağ İstanbul’undan günümüze, mimari üslupları, mekan tasarımları, opus sectile, mozaik, fresk ya da keramoplastik bezeme öğeleriyle, eşsiz birer tarihi belge niteliği taşımakta olan bu üç anıt, dönemlerinin yapım tekniklerinin, estetik değerlerinin, mimari ve sosyal ortamlarının anlaşılmasına olanak sağlamaktadır. Uzun zamandır kapsamlı bir bilimsel araştırmanın konusunu oluşturmayan bu yapılara, önemleri ve çevrelerinin de acil müdahale gerektirmesi dolayısıyla öncelik verilmiştir. Vefa, Çarşamba, Ayvansaray Semtleri’nde bulunan bu önemli anıtlar, uzun süren bakımsızlık ve koruma yönünde tutarlı bir program olmaması sonucu tahribe açıktır. Çalışmada ele alınan üç anıt ve çevreleriyle ilgili ayrıntılı tarihsel araştırma, hassas ölçümler, fotoğraf ve çizimle belgeleme yapılmış ve koruma sorunları irdelenmiş; her anıt ve çevresi için, deprem riskini de gözönüne alan, bakım, onarım, yönetim ve kullanım önerileri geliştirilmiştir.

Istanbul, as the former capital of the Eastern Roman Empire, has a unique collection of Byzantine monuments which are part of a multi-layered urban fabric. Unfortunately, the neighborhoods, in which these unique medieval buildings are situated, present a poor state of preservation today. They are in need of urgent care and call for preservation and improvement. Thus, three of the Middle Byzantine churches: Vefa Kilise, Atik Mustafa Paşa and Fethiye Camii (Pammakaristos Monastery Church) and their neighborhoods were chosen for our study. The aim of the study was to provide a thorough analysis and develop proposals for the three selected edifices which had been built between 843-1204 in Constantinople, as the capital of the Byzantine Empire and center of the economic, social and architectural development of the eastern Mediterranean civilization. The three Middle Byzantine-era monuments, which have been handled in our study, highlight the urban fabric and are unique historical assets which convey valuable information about the architectural styles, building techniques, decorative arts and social life of the Middle Ages. It is as important for their neighborhoods as the monuments themselves to preserve the authentic features, for the sustainability of the urban memory and integrated value of a monument with its physical and social environment. In the course of the study, data from library and archival research were collected, photographic surveys, measured drawings on the sites, descriptions and chronological analyses were prepared and evaluated in the scope of architectural conservation discipline. As a result, guidelines for the preservation and improvement of these medieval buildings and their neighborhoods were developed. Bearing in mind the earthquake risk, proposals for maintenance, repair, management and utilization of the architectural and archeological values were put forward.