Mimarlığın öteki arzusu üzerinden kurmaca mekân arayışları: Mekân' oluş

Abstract

Mimarlık problem edişlerin izinde bir varoluş haritası çizer. Bu çerçevede varoluşunu anlamlandırır ya da inkâr eder, ispatlar ya da eleştirir, üretir ya da tüketir. Bu zıtlıklar özne ve nesne arasında, arzu ve arzunun sınırlarına -söz edilebilirse- eklemlenen öteki kavramlar ile ilişkisi çerçevesinde tartışılabilir. Bu tezin problem edindiği nokta ise arzu ve arzunun beraberinde getirdiği öteki kavramlar ve bu kavramların mekân üzerinde oluşturduğu manipülatif ve problematik durumlardır. Mimarlık sadece özne ve nesne arasında somut var oluşlar ya da yapma edinimleri üzerinde bir mevcudiyet göstermez. Görünmeyen, soyut, psişik kavramların güçlü tutumu da mimarlığın diğer yarımını oluşturur. Bu noktada yaratma ve anlamlandırma dürtüsü, soyut kavramların birbiri ile ya da birbiri üzerinden kurduğu ilişkiler haritasını zemininde barındırır. Bu ilişkiler haritasında aktörler nesne ve özne öteki ile karşılaşma noktalarında kendine bir zemin hazırlar. Bu nokta da aktörler kendi benliklerini yaratırken bir diğer tarafta kendi yansıma, yanılsamalarını da var etmeye başlar. Mekân ve zaman ise bu dönüşümleri içeride barındıran sonsuz bir katmandır. Peki mekân öteki ile karşılaşabilir mi? Mimarlığın bir ötekisi olabilir mi? Bu tez arzu mimarlığı çerçevesinde öteki mimarlığa ait sorgulamaları nitel araştırma yöntemleri ile ortaya koymayı hedeflemektedir. Arzu mimarlığının bir sonucuna ulaşmaktan ziyade arayış halindeki yolu deneyimlemek üzere kurulan bu tez arzunun kendini belli ettiği pratiklere odaklanır. Bu pratiklerden yola çıkarak öteki mekânsallığı tezin çıktısı olarak ortaya çıkartılan kurmaca mekân modeli üzerinden deneyime açar. Tartışma çerçevesini, arzunun mimarlıkla temas yüzeylerinin potansiyelliği, hangi pratiklerle açığa çıktığı ve bu pratiklerin tahayyül olmaktan ileri gidebilme ihtimallerinin ne olduğu ana araştırma sorusu etrafında şekillendirir. Ayrıca, arzu ve mimarlığın arasında kurgulanan köprülerde özne, mekân, zaman aktörlerinin ilişkiselliğinin nasıl kurgulandığı, uğradığı değişimlerin ne olduğu, mimarlığın ötekisi ile olan etkileşimlerinin nasıl açığa çıktığı, mekân ve mekân' oluş aralıklarının nasıl kurgulandığı alt araştırma soruları ile de bu tartışmayı genişletir. Psikanalizde kendine derin yer bulmuş olan arzu ve beraberinde taşıdığı kavramları birinci bölümde tartışarak iki farklı arzu felsefesi üzerinden bir literatür araştırması oluşturur. Bu noktada arzu felsefesi üzerine söylemler ve ötekilik hakkında toplanan kavramlar arzunun yansımalarını pratiklerine dahil eden Sürrealist ve Sitüasyonist süreçlerin kavramsallıkları ile kesişimleri kurgular. Sürrealist ve Sitüasyonist pratikler boyunca üretilen arka planın arzu felsefesinin muğlak var oluşları ile arasındaki örtüşen tutumların izleri sürülür. İkinci başlık olarak arzunun mimarlıkla olan temas yüzeylerine odaklanır. Arzu ile birlikte mimarlığın formalist tutumuna karşı gelişen tavrı ve bu tavırla birlikte hem kentte hem mekânda kurgulanan ötekilikler serimlenir. Tezin son bölümünde ise tüm bu yol haritasını deneyimlemek üzere mekân ve öteki mekân olan mekân' oluşun kurmaca mekân modeli gerçekleştirilir. Literatürden toplanan teorik ve pratik anlayışla Ulus-Sıhhıye-Kızılay aksı katılımcıların bilişsel haritaları üzerinden belirli manipülasyonlara uğratılarak kurmaca mekân modeli oluşturulur. Açığa çıkarılan Chiasme adlı model ile peşinde olunan mekân' formun sosyal ve mekânsal pratikleri tartışmaya açılmıştır. Özet olarak tez mimarlığın soyut arka planında insanın ister eksikliğinde kaynaklanan ister özü olan ama asla kaybolmayan arzunun yarattığı muğlak manipülatif tutumların aktörler üzerindeki etkisini incelemiştir. Mimarlığın en birincil sorunu olan özne, zaman ve mekân aktörleri arzunun başrol oyuncularıdır. Bu noktada arzu felsefesi ile ortaya atılan kavramlar, arzu mimarlığı diye tartışabileceğimiz pratiklerden edinen veriler ile bir deneyim mekânı olan mekân' yani kurmaca mekânın üretimi gerçekleştirilmiştir. Gündelik yaşamdan alınan bir Ankara örneğiyle de arzunun manipüle ettiği bu durumları ve öteki oluşları tartışmaya sunmayı amaçlar. Mimarlığın arzu ile olan etkileşimi ve kesişiminin tartışmaya açılması bakımından disiplinler arası bir bakış açısı ile tezin mevcut literatürde göz önünde bulunan boşluklara sızacağı öngörülmektedir.