Ritim becerisinin ölçülmesi bağlamında ritmik kompleksite ölçekleri üzerine karşılaştırmalı bir inceleme

Abstract

Ritim algısının kişiler arasında değişkenlik gösteren bir kabiliyet olduğunu biliyoruz. Bu beceri kişiler arasında gözlemlenebilmekle beraber, kimi yöntemler ile test ederek de tespit edilebilmektedir. Hatırlama, takip etme ve tekrar etme başlıklarında özetleyeceğimiz testler ile kişiler arasındaki ritmik beceri farklarını kıyaslamak mümkün olabilmektedir. Fakat bu testlerde kullanılan esas öge olan ritimlerin insan yargısında nasıl zor ya da kolay olarak algılandığına dair kesin bir ölçek bulunmamaktadır. Bu sebeple sınama yöntemi fark etmeksizin temel bir öge olan ritmik örüntüye dair elimizde her zaman öznel bir değer bulunmaktadır. Dolayısıyla ritmik becerinin sınanması sürecinde bir öge her zaman şaibelere açık gibi görünmekte. Literatürde ritmik becerinin sınanma yöntemlerinin değerlendirilmesine ya da özel bir yöntemin uygulanmasına odaklanan bir çalışma bulunmamaktadır. Ancak kimi nörolojik gözlemlere dayanan bu birçok test içinde çalışmamızın odağı bağlamında "performansa dayalı" testlere odaklanıyoruz. Bu odak etrafında ise yapılan çalışmalarda kullanılan sınama yöntemleri kesin dayanaklar sunulmaksızın araştırmacıların imkanları dâhilinde, uygun bulunarak seçiliyor. Yani genel olarak ritim becerisinin sınanması konusu keşfedilmeyi ve detaylıca irdelenmeyi bekleyen birçok meseleye sahip görünüyor. Buna karşın, ritmik kompleksite ve ritmik algı başlıklı çalışmalar, insan algısının bir ritmin kavramsallaştırma sürecini açıklamak ile ilgilenmekte ve iş bu çalışmalar bu temel problemlerin çözümü için de bir patika oluşturuyor. Ritmik kompleksite alanında özellikle ritmin yapısına dair şaibeyi ortadan kaldırmak üzere kimi ölçek geliştirme girişimleri bulunuyor. Temel olarak insanın bir ritmi nasıl zor ya da kolay olarak algıladığı sorusunu çözmek üzere yapılan çalışmalarda esas odak ritmi karmaşık yapan ögeyi bulmak olduğundan geliştirilen ölçeklerin tümü öznel yargıları elimine etmeyi başarıyor. Fakat bunların verimlilikleri konusunda detaylı karşılaştırmaların sayısı oldukça az. Çalışma da ritmik becerinin sınanması hususunu, konservatuvar yetenek sınavları odağında ele alıyoruz. Bu kapsamda, sınavlarda ritim sorularının geliştirilen ölçekler yardımıyla nesnel bir zeminde tanımlayabilme imkânını belirlemeyi amaçlıyoruz. Böylece yapılan sınavların güvenilirliğini ve geçerliliğini arttırmanın ve öznel farklılıkları elimine etmenin mümkün olabileceği kanaatindeyiz. Bu çalışma kapsamında, Ritmik kompleksite ölçeklerinin, ritim becerisini ölçmek üzere hazırlanan soruların zorluğunu ölçmek konusunda ne kadar başarılı olabildiklerini anlamak amacıyla, ölçeklerin incelenmiş ve yapılan iki çalışma ile istatistiki verilerden faydalanılarak ölçekler test edilmiştir. Lisans düzeyi konservatuvar öğrencilerini seçmek üzere hazırlanmış bir yönerge ile algoritmik olarak üretilmiş bir grup ritim sorusunun etrafında şekillenmektedir. Farklı alanlardan ve zamanlardan seçilmiş beş ritmik kompleksite ölçekleri ile bu soru grubu araştırmanın odağını oluşturmaktadır. Araştırma kapsamında Ritmik Kompleksite literatürü ve bu literatürün dayandırıldığı Ritmik Algı konuları özetlenmiş, Literatürde yer alan tüm ritmik kompleksite ölçekleri birer başlık halinde tanıtılarak uygulanış biçimleri açıklanmıştır. Ardından çalışmaların prosedürleri ve ritim sorularını hazırlayan algoritma açıklanmış ve anket sonuçlar ile bu sonuçlara bağlı olarak tartışmalar verilmiştir. Yapılan ilk ankette konservatuvar öğretim üyelerine 80 adet ritim sorusunun lisans düzeyinde Konservatuvara giriş sınavında sorulmaya uygun olup olmamasını beşli likert ölçekte oyladıkları bir anket yapılmıştır. Bu anket sonuçlarından yararlanılarak ölçekler hem kendi içinde hem uzman görüşleri ile Pearson korelasyonu ile kıyaslanmıştır. Sonuç olarak sırasıyla Pressing, WNBD, Keith ve Tanguine ve Lempel-Ziv kompleksite ölçekleri ritmin zorluğuna dair uzman yargılarına uyum göstermiştir. İkinci çalışmada ise bu uzman görüşlerinden faydalanıp ölçekleri test edebilmek üzere 16 soru elenmiştir ve tamamı konservatuvar lisans ve yüksek lisans öğrencisi 11 öğrenciye ritimleri tekrar çaldıkları bir test uygulanmıştır. Bu veriler ışığında öğrencilerin ritmi tekrar etme başarısı ve ölçekler arasında Pearson korelasyon ölçeğinden faydalanılarak analizler yapılmış ve uzman görüşlerinden sonra en başarılı zorluk tahminini WNBD ölçeği tarafından yapıldığı tespit edilmiştir.