Köprüüstü simülatör uygulamaları ile teknik ve davranışsal becerilerin ölçülmesine yönelik model önerisi

Abstract

Denizcilik eğitiminde köprüüstü simülatörleri, gemiinsanlarının teknik ve davranışsal becerilerini deniz koşullarına yakın bir ortamda edinmelerine ve geliştirmelerine olanak tanıyan temel araçlardan biri olarak kabul görmektedir. Gemiinsanlarının Eğitim, Belgelendirme ve Vardiya Tutma Standartları Hakkında Uluslararası Sözleşmesi (STCW) ve sektörel talepler çerçevesinde yürütülen simülatör uygulamalarına yönelik değerlendirmeler, yeterlilik tabanlı yaklaşımı esas almaktadır. Bununla birlikte, değerlendirme süreçlerinin standart kriterler çerçevesinde yapılandırılmasına karşın, değerlendiricilerin öznel yorumlarından kaynaklanan tutarsızlıklar hem literatürde hem de sektörel uygulamalarda giderek daha fazla dikkat çekmektedir. Bu çalışma; köprüüstü simülatör değerlendirmelerini daha nesnel, şeffaf ve uygulanabilir hale getirmek amacıyla, teknik ve davranışsal becerilerin simülatör uygulamaları değerlendirme sürecindeki belirleyicilik düzeyini ortaya koymaya yönelik bir model önerisi sunmaktadır. Bu amaç doğrultusunda STCW, IMO Model Kurs 7.01 ve 7.03, OCIMF ve INTERTANKO Davranışsal Beceri Değerlendirme ve Doğrulama Rehberi ile IAMU Simülatör Eğitimi Çalışma Grubu 2025 yılı raporu esas alınarak sekiz teknik (T1-T8) ve dokuz davranışsal (D1-D9) beceri belirlenmiştir. Söz konusu 17 beceri Bulanık TOPSIS yönteminde alternatif olarak konumlandırılmış; değerlendirme süreci üç kriter, senaryonun değerlendirme kriterlerine etkisi (K1), simülatör eğitimiyle geliştirilebilirlik (K2) ve ön bilgilendirmenin değerlendirme kriterlerine etkisi (K3), çerçevesinde yapılandırılmıştır. Çalışmanın veri toplama aşamasında, IMO Model Kurs 6.10 eğitimine haiz ve aktif olarak köprüüstü simülatör uygulamalarında değerlendirici olarak görev alan 10 kişilik uzman grubundan görüş alınmıştır. Uzmanlardan üç kriterin önem ağırlıklarını dilsel ifadelerle değerlendirmeleri ve 17 becerinin her bir kriter açısından belirleyicilik düzeyini aynı yöntemle puanlamaları istenmiştir. Elde edilen dilsel ifade değerlendirmeleri üçgen bulanık sayılara dönüştürülmüş ve uzman görüşleri eşit ağırlıklı olarak birleştirilmiştir. Kriter ağırlıklarının normalize edilmesinin ardından ağırlıklı normalleştirilmiş bulanık karar matrisi oluşturulmuş; bulanık pozitif ideal çözüm ve bulanık negatif ideal çözüme olan uzaklıklar Öklid mesafesi yöntemiyle hesaplanmış ve yakınlık katsayısı (CC) değerleri aracılığıyla beceriler sıralanmıştır. Analiz bulguları, çatışma önleme (CC=0,6714), manevra (CC=0,6348) ve kısıtlı durumlarda seyir (CC=0,6272) becerilerinin en yüksek önceliğe sahip olduğunu ortaya koymuştur. Takım çalışması, durumsal farkındalık, karar verme ve iletişim ve etkileme becerileri ise simülatör ortamında etkin biçimde ölçülebilir nitelikte olan temel davranışsal beceriler olarak öne çıkmıştır. Buna karşın meteoroloji ve oşinografi ile stres ve yorgunluk yönetimi becerilerinin köprüüstü simülatörü ortamında güvenilir biçimde ölçülmesinin sınırlı kaldığı anlaşılmıştır. CC değerlerindeki doğal kırılma noktaları esas alınarak beceriler üç katmana ayrılmış ve standart bir değerlendirme formu önerilmiştir. Katman 1 (CC ≥ 0,55) her simülatör uygulamasında standart olarak ölçülmesi gereken 10 beceriyi, Katman 2 (0,46 ≤ CC < 0,55) senaryo içeriğine bağlı olarak gözlemlenebilen 3 beceriyi ve Katman 3 (CC < 0,46) ilave ekipman gerektiren 4 beceriyi kapsamaktadır. Geliştirilen model, köprüüstü simülatör değerlendirmelerinde kurumlar ve değerlendiriciler arası tutarlılığı artırmaya yönelik uygulanabilir bir çerçeve sunmaktadır.