Kumkapı Surp Vortvots Vorodman Kilisesinin Yapım Sistemi Ve Onarım Sürecinin Değerlendirilmesi

Abstract

İstanbul’un fethinden sonra başta Bursa olmak üzere çeşitli yerlerden getirilen Ermeniler, tercihen şehrin önemli yerlerinden olan Samatya, Topkapı, Kumkapı, Edirnekapı, Balat mahallelerine yerleştirilmiş ve ibadetlerini gerçekleştirebilmek için kendilerine tahsis edilen Rum kiliselerini kullanmışlardır. Ermeni Patrikhanesi daha önce Samatya’da iken 1641 yılında Kumkapı’da bugünkü yerine taşınmıştır. Patrikhane’nin tam karşısında yer alan kilise, birkaç kez yangın geçirdikten sonra 1828 yılında, birbirine geçişleri bulunan üç kâgir yapı olarak yeniden inşa edilmiştir. Kilise yapı grubunun en güneyinde bulunan Surp Vortvots Vorodman Kilisesi, sanatsal ve mimari olduğu kadar, strüktür öğeleriyle de dönem mimarisinin seçkin bir örneğidir. Yapıda özgün fonksiyonuna uygun olmayan kullanımlar, bakımsızlık ve kötü onarımlar sonucu bozulmalar oluştuğundan, yaklaşık bir yıl süren kapsamlı bir restorasyon çalışması yapılmıştır. Hem uygulama öncesi proje safhasında, hem de restorasyonun uygulama aşamasında ki eksiklikler ve yapılan hatalar, yapının özgün niteliklerinin tahrip olmasına yol açmıştır. Strüktüre dönük müdahaleler, uzman görüşü alınmadan, uygulamayı yürüten kişiler tarafından kararlaştırılmış ve uygulanmıştır. Üstelik yeterli belgeleme yapılmadığı için özgün niteliklerin geri getirilmesi zorlaşmıştır. Yapılan restorasyonun yapıdaki olumlu sonuçlarını bir yana koyarak, restorasyon ilkelerine aykırı bölümleri değerlendirildiğinde, sürecin düzgün yönetilmesinde onay ve denetim mekânizmalarının yeterliliği tartışmalı hale gelmiştir. Bu tez kapsamında, Kilisenin yapım sistemine ait projelendirme safhasında gözden kaçan veri ve detayların, restorasyon sırasında alınan müdahale kararlarını biçimlendirişi ve bu müdahale kararlarının özgün strüktüre etkileri irdelenmektedir. Yapı, 25 Ekim 2010 tarihinde başlayan çalışmalar ile onarılmış ve 28 Aralık 2011 tarihinde yapılan resmi açılışın ardından “Vortvots Vorodman Kilisesi Mesrop Mutafyan Kültür Merkezi” adıyla kullanılmaya başlanmıştır.

Armenians, especially brought from Bursa to İstanbul after the conquest of the city, were sited to Samatya, Topkapı, Kumkapı, Edirnekapı and Balat quarters and they used the Greek churches given to them for religious service. Patriarchate was once in Samatya and moved to Kumkapı, where it is still located today, in 1641. The church which is opposing the Patriarchate, was rebuilt as three masonry buildings which have transitions to each other in 1828 due to fires it was suffered by. Surp Vortvots Vorodman Church, which is located in the south direction of this group of buildings, is an outstanding example of architecture of the period with its structural elements as well as its artistic and architectural elements. Deteriorations have occurred as a result of inappropriate uses of the building, lack of maintenance and bad repairs. Therefore a comprehensive restoration was studied lasting nearly a year. The data and details; which are forming the intervention decisions, took during the restoration phase, and the effects of those decisions to the original structural system of the building that are unnoticed during the project phase of the construction system of the church are discussed in this thesis. The building was repaired with was started on October 25, 2010 and now it is being used as “Vortvots Vorodman Church Mesrop Mutafyan Culture Center” after the official opening made in 28 December 2011.