Kamu binalarının restorasyon süreçlerinde süre ve maliyet aşımını etkileyen faktörler: Analiz modeli

Abstract

Türkiye'de kamu kullanımında olan yüzlerce tarihi nitelikte yapı bulunmakta ve her yıl bu yapıların restorasyonu için önemli kaynak ayrılmaktadır. Restorasyon projelerinin yönetimi, disiplinler arası ve kurumlar arası iş birliği, detaycılık, uzun vakit ve finansal kaynak gerektirirken, proje hazırlık aşamaları, onaylanma ve uygulama süreci de çalışmaların verimliliğine doğrudan etki etmektedir. Tezin amacı kamu binalarının restorasyon süreçlerinde süre ve maliyet aşımını etkileyen faktörlerin ortaya çıkarılması, birbirleri üzerindeki etkilerinin analiz edilmesi ve ortaya çıkan sonuçların ileride süre ve maliyet aşımını azaltmak için yorumlanmasıdır. Tez çalışması kapsamında; literatür araştırması, yarı yapılandırılmış görüşmeler, anket çalışması ve elde edilen bilgilerin analizleri yer almaktadır. Araştırmanın temelini; kamu binalarının restorasyon projesi sürecinin herhangi bir aşamasında yer alan Vakıflar Genel Müdürlüğü çalışanları, müteahhitler, mimarlar, inşaat mühendisleri, saha çalışanları, danışmanlar, akademisyenler ve bunun gibi katılımcılar oluşturmuştur. Kamu restorasyon projelerinde (KRP) karşılaşılan süre ve maliyet aşımına neden olan faktörler; işveren kaynaklı, yüklenici kaynaklı, danışma kurulu kaynaklı, malzeme ve ekipman kaynaklı, işgücü kaynaklı, sözleşme ve mevzuat kaynaklı, proje ekibi kaynaklı, dış etkenler ve diğer kaynaklı başlıklar altında belirlenmiştir ve bu faktörlerin proje başarısına olan etkisinin ölçümü hedeflenmiştir. Proje başarısı; süre, maliyet ve kapsam kavramlarının etkileri ölçülerek değerlendirilmiştir. Yapılan analizler sonunda, tüm faktörlerin proje başarısı üzerinde etkili olduğu görülmüştür. Süre ve maliyet aşımına sebep olan faktörlerin birbirleri üzerinde de etkili oldukları ve hem dolaylı hem de doğrudan süre ve maliyet aşımına sebep oldukları analizlerle desteklenmiştir. Kamu binalarının restorasyon sürecinde süre ve maliyet artışlarını etkileyen faktörler içinde öne çıkanlar: yüklenici kaynaklı sebepler, sözleşme ve mevzuat kaynaklı sebepler, dış etkenler ve diğer kaynaklı sebeplerdir. Anket katılımcılarının demografik dağılımının ise faktörler üzerinde anlamlı ölçüde farklılık göstermediği görülmüştür. Çalışma, süre ve maliyet yönetiminin KRP'nin başarısı için temel belirleyiciler olduğu sonucuna varılmıştır. KRP ile ilgili literatüre ve Türkiye'deki mevcut süre ve maliyet artış sebepleri üzerine ayrıntılı bilgiler içeren bu tez çalışmasının, gelecekteki çalışmalar ve KRP için geçerli bir kaynak olması amaçlanmıştır.