Mizah Dergilerinde Erken Cumhuriyet Dönemi Kenti

Abstract

Cumhuriyet’in kurulmasıyla başlayan modernleşme çalışmaları, toplumun her kesimini derinden etkilemiştir. Osmanlı’dan kalma geleneksel yaşam biçimlerinin değiştirilip batıya ayak uydurabilmek adına mimari ve kentsel anlamda önemli girişimler olmuştur. Bu girişimler kenti dönüştürdüğü gibi, kenti kullananların zihinlerindeki kent algısını da dönüştürmüştür. Cumhuriyet ideolojisinin kendini somutlama projesi de denilebilecek bu yeni modern kent ideali üzerine, dönem mimar ve kent plancılarının mesleki bakış açılarının yanında, kamusal fikirlerin de önemi büyüktür. Mizah dergileri doğaları itibariyle muhalif, bağımsız ve yansız yayın organlarıdır. Üretimlerini toplumdan beslenerek yine toplum için yaparlar. Kentin geçirdiği bu büyük dönüşüm üzerine de o dönem çok sayıda içerik üreten mizah dergilerinin meseleyi ele alış biçimleri bu anlamda önemlidir. Bu tez kapsamında, dönüşümün en hızlı olduğu 1930 ve 1940 arasındaki 10 yıllık süreç içerisinde yayınlanan mizah dergileri taranmış, bu konular üzerine üretilmiş karikatür ve metinler aracılığıyla dönüşümün toplumdaki yansımaları tespit edilmeye çalışılmıştır. Toplanan dökümanlar, kentin dönüşümünün fiziksel ve sosyal yansımaları olarak gruplandırılmış, gerekli alt başlıklar aracılığıyla da Erken Cumhuriyet Kenti’nin bir bütün olarak nasıl bir algı yaratığı, hangi alanlarda eleştirildiği, hangi meselelerin daha ön plana çıktığı deşifre edilmiştir. Mizah dergilerinin sivil bakış açısıyla kendiliğinen oluşmuş olan bu kent panaroması, kentlinin kenti yaşarken nasıl yargılara vardığını görmek, kenti biçimlendiren iradenin fikirleri ve amaçlarının nasıl karşılık bulduğunu araştırmak, yönetici idare ve kentli arasındaki belirleyici karakter olan mimarların bu dönüşümün neresinde olduğunu göstermek açısından önemlidir. Bu ilişkiler zinciri ve söylem üretilmesi durumu, günümüz kentleri için de geçerliliğini korumaktadır.

In Turkey modernization efforts, began with the establishment of the Republic, has deeply affected every segment of society. Architectural and urban attempts had been made to change traditional lifestyles which are inherited from Ottoman Empire. While these attempts were changing city and urban life, they also changed city perception of citizens new modern city ideal, which can be seen as physical intervention of the Republican Ideology, public ideas have great importance. Humor magazines, by their nature, are independent and impartial broadcasting agencies. Their products are fed by society and for the interest of society. Within the scope of this thesis, humor magazines published between 1930 and 1940 are scanned, the reflections of the transformation of society are tried to determine through cartoons and texts produced on new city and architecture for 10 years. These collected documents grouped as physical reflections and social reflections of the city s transformation and by means of particular sub-titles, what is the perception of Early Republican City as a whole, in which areas it is criticized and which issues are emphasized more are deciphered. To compare data derived from city panorama which is composed by civic perspective of humor magazines with image wanted to create by Republican Government and also with ideas of architects/planners is worthy to inquire about today s cities and architecture.