Binalarda dışsal suların yönetimi ve yeraltı suyu etki potansiyelinin bütüncül değerlendirilmesi

Abstract

Bu çalışmada, binalar için dışsal suların bütünü tanımlanmıştır. Dışsal suların binalar üzerindeki olumsuz etkileri ve bu etkilere karşı yapılması gereken uygulamalar belirtilmiştir. Dışsal suların nasıl yönetilmesi gerektiği analiz edilmiştir. Bütüncül değerlendirmenin dışsal suların olumsuz etkilerine karşı doğru uygulamaların yapılabilmesi için kritik olduğu vurgulanmıştır. Saha uygulamalarından elde edilen bulgular ve mevcut akademik literatürden faydalanılarak binalara yer altında etki edebilecek tüm dışsal suların değerlendirmesi yapılmıştır. Binalara yer altında etki edebilecek olan dışsal suların tamamı bütüncül olarak değerlendirilmiş ve binalar için yeraltı suyu etki potansiyelinin (YSEP) belirlenmesi için bir değerlendirme yöntemi geliştirilmiştir. Birinci bölümde yapılan çalışmalar, tezin kapsamı, literatürdeki tespit edilen eksiklikler hakkında açıklamalar yapılmıştır. İkinci bölümde binalara etki eden yağış ve yüzey suları tanımlanmış, bunların olumsuzluklarının neler olabileceği aktarılmış ve drenaj sistemleri ve hidrolik hesaplamaları ile yapılmış olan saha uygulamalarından veriler paylaşılmıştır. Üçüncü bölümde binalara etki eden yeraltı suları, yeraltı ve yüzey suları korelasyonları, yeraltı suları kaynaklı olumsuzlukların kritikleri, yer altı drenaj sistemlerinin tasarım esasları aktarılmış ve yapılmış projelerden incelemeler paylaşılmıştır. Çalışmada, binalar için dışsal suların yönetiminde farklı yapı bölümleri için yapılan uygulamaların birbirlerini destekleyici nitelikte olması gerektiği vurgulanmaktadır. Her bir yapı bölümü için dışsal su potansiyeli tespit edilerek korunum ihtiyacına ve diğer bölümlere mümkün olduğunca pozitif etki etmesi prensibiyle hidrolik hesaplar doğrultusunca drenaj tasarımları uygulanması gerektiği belirtilmiştir. Dördüncü bölümde literatürdeki YSEP değerlendirmesi konusundaki eksiklik ve hatalar aktarılmıştır. Mevcut kaynak ve raporların yanıltıcılığı ve drenaj sistem tasarımı için veri yetersizliği konuları irdelenmiştir. Saha uygulamaları ve literatür çıktılarından istifade edilmesiyle çalışılmış YSEP değerlendirme sistemi esasları tanımlanmış ve raporlanmıştır. Yapılmış bazı projeler için YSEP değerlendirme çalışması ile konu örneklendirilmiş ve YSEP sonucu belirlenen risk sınıfları için belirlenen yer altı drenaj sistem tasarımları açıklanmıştır. Drenaj sistem tasarımları için en kritik bölümün yer altı olduğu vurgulanmıştır. Yapısal hasar potansiyelinin yüksek olması nedeniyle özellikle yer altı betonarme ve diğer yapısal elemanların yeraltı suyuna karşı korunması gerektiği anlatılmış, bina ve inşaatlar için yedi farklı kriter değerlendirilmesi ile yeraltı suyu etki potansiyelinin 0-14 arası puanlandırması yapılmıştır. 14 tam puan üzerinden güvenli (0-2), düşük riskli (3-5), riskli (6-9), yüksek riskli (10-14) YSEP risk tanımlamaları yapılması sağlanmıştır. xxii Güvenli, düşük riskli, riskli, yüksek riskli tanımlanan dört farklı yapı/inşaat grupları için dört farklı yer altı drenaj sistem tasarımları belirlenmiş ve maliyetlerine dair değerlendirme yapılmıştır.