Tam Zamanında Üretim Sistemlerinin Maliyet Analizi

Abstract

Klasik yönetim tarzlarının günümüzün ağır rekabet koşullarında yetersiz kalması, organizasyonları yeni yönetim sistemlerini uygulamaya teşvik etmektedir. Tam zamanında (JIT) sistemi bu koşullarda en çok tercih edilen sistemlerden biridir. JIT, hem üretim hem de servis sektöründe başarıyla uygulanabilen bir sistemdir. JIT için literartürde birçok tanımlama yapılmıştır. Hepsinin ortak yönü JIT'in organizasyondaki israfları elimine etmeye yönlendiren, kaliteye, çalışana önem veren ve müşteri odaklı bir yönetim sistemi olmasıdır. JIT üretim yönetim prensiplerine göre sadece istenen miktarda, istenilen kalitede ve istenilen zamanda üretim yapmak ve envanter, gereksiz taşıma, bekleme vb. ürüne müşteri açısından değer katmayan tüm aktivitelerin yok edilmesi gereklidir. Günümüzde müşterilerin sadece fiyata değil kaliteye ve zamanında teslimata da önem vermesi bu sistemin kullanımım zorunlu kılmaktadır. Bu sistemin kullanılmadığı ortamda müşterinin beklentilerini tam olarak karşılayabilmek ancak yüksek maliyetlerle mümkün olacaktır. JIT kavramı ilk olarak Toyota Motor şirketinin başkanı Taiichi OHNO tarafından geliştirilmiştir. A.B.D.'de büyük sanayi devlerinin Japon şirketleri ile girdikleri yarışta büyük pazar kayıplarına uğramaları bu sistemin gündeme gelmesini sağlamıştır. JIT sisteminin en önemli unsuru zamandır. Tüm aktiviteler zamanında, bir uyum içinde ve su gibi akan bir sistemde gerçekleştirilmelidir. Bunu sağlamak için organizasyondaki problemlerin bulunup kökten çözümlerin üretilmesi ve uygulanması gerekir. Envanter organizasyonlarda problemleri gizler. Dolayısıyla envanterin düşürülmesi ile problemler birer birer ortaya çıkacaktır. JIT sistemini uygulamayı düşünen organizasyonlar kısa dönemli değil uzun dönemli yatırımlar yapmalı ve çalışanlarında katılımın sağlanması gereklidir. Envantere yatırılan para JIT'e göre israftır. Bitmiş ürünün stokta bekletilmesi fırsat maliyetlerine ve fiyatların artışına sebep olacaktır. Bu da firmanın rekabet gücünü azaltacaktır. Tezin birinci bölümünde JIT sistemi ile ilgili genel bilgi verilecektir. İkinci bölümde JIT sisteminin tanımı, gelişimi, yararları ve uygulamaya geçirilebilmesi için gerekli çalışmalardan genel olarak bahsedilecektir. Üçüncü bölümde JIT envanter yönetimi prensipleri ile ilgili açıklamalar yapılmış ve geleneksel ekonomik sipariş miktarı hesabının JIT ortamında sipariş maliyeti, elde bulundurma maliyeti kısıtı altında ve enflasyonlu ortamlarda kullanılabilecek şekilde geliştirdiğimiz ekonomik sipariş miktarı modelleri ve örnekleri gösterilmiştir.