Rezervuarlarda sediment birikimi, temizleme/yıkama yöntem ve koşulları bir örnek uygulama: Güllübağ barajı sediment yıkama savağı

Abstract

Baraj inşasında dünya üçüncüsü olan ülkemizde, 2005 yılı itibariyle rezervuar yüzey alanı yaklaşık 415 bin hektara ulaşmış olup, plânlananların tamamı inşa edildiğinde ve diğer kuruluşlarca inşa edilenler de göz önüne alındığında yaklaşık 860 bin hektarlık bir yapay iç su potansiyelinin ortaya çıkacağı tahmin edilmektedir.Barajların yapımından sonra, nehrin mansabındaki kesimde morfolojik, hidrolojik ve katı madde taşınım miktarı özelliklerinde bazı değişimlere neden olduğu bilinmektedir.Bütün akarsularda az veya çok askı maddesi ve sürüntü maddesi şeklinde katı maddeler taşınır. Taşınan maddelerin bir kısmı baraj gölünde yığılarak baraj haznesinin giderek azalmasına sebep olur. Planlama ve tasarım sırasında baraj haznesinde onun ekonomik ömrü içinde yığılabilecek katı madde miktarının oluşturacağı ölü hacim belirlenir. Bu ölü hacmin belirlenmesi için taşınan ve yığılan katı maddelerin özgül ağırlığı, haznenin bulunduğu akarsu kesitine gelen katı madde miktarı, haznenin tuzaklama oranı ve haznenin ekonomik ömrü bilinmesi gerekir.Bu tez kapsamında rezervuarların ekonomik ömrünü azaltan sediment birikimi problemi ve özellikle de bu problemin çözüm yöntemlerinden olan yıkama yöntemi üzerinde durulmuştur.Tüm bu deneyler sonucunda su seviyesinin baraj yüksekliğinin yaklaşık yarısından az olduğu ve dip savaklarda ayırma perdesinin kullanıldığı durumlarda yıkama alanını menbaya doğru genişlediği görülmüştür. Barajdaki su seviyesinin minimum düzeyde ve havzadan baraja gelen akımın da maksimum olduğu durumlarda ayırma perdeli dip savaklar yardımıyla yapılacak yıkama işleminde bu yıkma verimliliği çok daha artacaktır.