Mekansal Dizin Yöntemiyle Kentsel Dokuda Biçimsel Analiz: Amasya Örneği

Abstract

Çalışmanın amacı, nispeten iyi korunmuş, geleneksel şehir dokuları içeren bir şehir olan Amasya’yı biçimsel olarak incelemek; şehirde zamanla nelerin değiştiğini saptamak ve mekansal düzendeki değişimlerin şehri kullanan insanlar üzerindeki etkilerini mekansal dizin yöntemiyle araştırmaktır. Diğer bir amaç ise yöntem olarak kullanılan “mekansal dizin”i araştırarak; eksik yönlerini ortaya çıkarmak ve bir projede nasıl kullanılabileceğini sorgulamaktır. Tezin ilk bölümünde konuya genel bir giriş yapılmış; kentsel mekanlardan ve mekan-sosyal yapı ilişkisinden bahsedilmiştir. İkinci bölümde anlatılan “mekansal dizin”, İngiltere, University College London, mimari araştırmalar biriminde geliştirilmiş bir yöntem olup; mekanların, bina ölçeğinden kent ölçeğine, morfolojik analizlerinin gerçekleştirilmesinde kullanılmaktadır. Kentsel dokunun yönlendirdiği, şehri kullanan insanların hareketleri yöntemle araştırılabilmektedir. Yöntemin objektif olması ve seçeneklerin sayısal olarak karşılaştırılabilmesi tasarım aşamasında ve sonrasında tasarıma yardımcı olmasını sağlamaktadır. Fakat, yöntemin olumlu özelliklerinin yanı sıra pek çok eksik yanı da bulunmaktadır. Üçüncü bölümde “Amasya” tanıtılmakta; şehrin tarihi, mimarisi, ilgi çekici mekanları ve şehirde son yıllarda hız kazanan tarihi koruma çalışmaları hakkında bilgi verilmektedir. Dördüncü bölümde Amasya şehir dokusu biçimsel olarak analiz edilmekte; mevcut durum eskiyle karşılaştırılmaktadır. Amasya’da yer alan farklı türde dokular sayısal olarak ifade edilmiş; mekansal dizin yöntemi kullanılmadan tasarlanmış bir kentsel tasarım projesi ele alınarak alınan kararlar mekansal dizin yöntemiyle tekrar gözden geçirilmiştir. Beşinci ve son bölümde ise Amasya’da yapılan biçimsel analizlerin sonuçlarına yer verilmiştir. Mekansal dizin yönteminin tasarıma yardımcı bir araç olarak görülmesi; ve tasarımda yerini alması gerektiği de tezin diğer bir sonucudur.

The aim of the research is to analyze Amasya, which is a relatively well-preserved traditional city, configurationally; determine the changes in the city formed by time and investigate the possible effects of the changes on the people using the city by using the method space syntax. Another aim is to search “space syntax”, find its missing sides and try to find how to use it in a design process. In the first chapter of the thesis, as a general introduction to the subject, urban spaces and the relation between spatial configuration and social structure is mentioned. In the second chapter, “space syntax” is being introduced which is developed at the Unit for Architectural Studies, University College London and is a method for the morphological analysis of the spaces from the building to the city scale. Natural movement, which is formed by spatial configuration, can be analyzed with the method. The method is objective and design alternatives can be compared numerically with it. As a result of these properties, it can be used as a helping tool in a design process. But, in spite of its positive sides, the method has also lots of missing sides. In the third chapter, city of “Amasya” is being introduced and given information about its history, architecture, important sights and the conservation studies that become a current issue in the recent years. In the fourth chapter, urban pattern of the city is analyzed configurationally, three different patterns in the city are defined numerically and an urban design project which is designed without space syntax analysis is being criticized with the method.In the last chapter, conclusions of the configurational analysis on Amasya is taken place. Second conclusion of is that the space syntax should be known as a helping tool and should take its place in a design process.