Silivrikapı Panayia Kilisesi (Balıklı Meryem Ana Rum Ortodoks Manastırı Kilisesi) koruma projesi

Abstract

Tez kapsamında, İstanbul ili, Zeytinburnu ilçesi, Merkezefendi mahallesi, 509 pafta, 2977 ada, 1 parsel üzerinde yer alan Balıklı Meryem Ana Rum Ortodoks Manastırı içerisinde bulunan Silivrikapı Panayia Kilisesi incelenmiş ve belgelenmiştir. Bir manastır kilisesi olan yapı, ayazma, kadınlar manastırı, toplantı salonu ve yönetim birimlerini içeren bir kompleksin avlusunda yer almaktadır. 19. yüzyılda İstanbul'da inşa edilen Rum Ortodoks kiliseleri arasında varlığı 457 yılına dayanan, inşa edildiği ilk kiliseden sonra birçok kez yıkılıp aynı yerde farklı boyut ve mimari özelliklerde yeniden inşa edilen Silivrikapı Panayia Kilisesi'nin bugünkü yapısı 1834 yılına tarihlenmektedir. Çalışmanın içeriğinde, kilisenin tarihsel gelişim süreci, mevcut durumunun detaylı olarak belgelenmesi, mimari özelliklerinin tanımlanması, malzeme ve bozulmalarının saptanması, özgün durumunun tespiti için yapılan araştırmalar ve tüm bunların sonucunda elde edilen veriler doğrultusunda yapının korunarak gelecek nesillere aktarılmasına yönelik müdahale önerileri bulunmaktadır. Tez çalışması, Giriş; Silivrikapı Panayia Kilise'nin Bulunduğu Çevre; Silivrikapı Panayia Kilisesi; Restitüsyon; Restorasyon ve Sonuç olmak üzere altı bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde tezin amacı, kapsamı, tezin hazırlanma sürecinde kullanılan çalışma yöntemleri, alan çalışmalarında elde edilen verilerin işlenmesinde kullanılan araç ve teknikler açıklanmıştır. Silivrikapı Panayia Kilisesi'nin Bulunduğu Çevre bölümünde, kilisenin idari olarak Zeytinburnu ilçe sınırlarında bulunmasına rağmen, manastır ile tarih boyunca yakın ilişki içerisinde olduğu ve manastır içerisindeki kiliseye adını verdiği için kara surları üzerinde bir kapı olan Silivrikapı ve yakın çevresinin, tarihsel gelişim süreci, sosyo-kültürel ve ekonomik yapısı ile burada bulunan diğer dinî anıtsal yapılar incelenmiştir. Silivrikapı Panayia Kilisesi bölümünde, bir manastır kilisesi olan yapıyı daha iyi anlayabilmek amacıyla ilk olarak manastır hareketinin doğuşu ve İstanbul'daki diğer Rum Ortodoks manastır kiliselerinin mimari özellikleri ile bu kiliseler içinde yapının yeri ve önemi açıklanmıştır. Kilisenin tarihsel gelişiminden bahsedilmiş, mevcut durumun belgelenmesi çalışmaları kapsamında hazırlanan çizimler doğrultusunda mimari özellikleri, malzeme ve yapım teknikleri ile zaman içerisinde meydana gelen bozulmalar fotoğraflarla desteklenerek aktarılmıştır. Restitüsyon bölümünde, restitüsyona yönelik sorunlar tespit edilmiş, benzer yapılar ile karşılaştırılmış, yazılı ve görsel kaynaklar ile yapıdan gelen izler irdelenerek restitüsyon önerileri hazırlanmıştır. Bulgular neticesinde yapının geçirdiği müdahale ve onarımları içeren iki dönem tespit edilmiştir. Birinci dönem; inşa edildiği tarih olan 1834 yılından 20. yüzyıl başına kadar, ikinci dönem ise 20. yüzyıl başından günümüze kadar olan dönemdir. Kilisenin birinci dönemine ait restitüsyon önerisi hazırlanmıştır. Restorasyon bölümünde, bu aşamaya kadar elde edilen veriler doğrultusunda belirlenen hasarlara uygun olacak şekilde yapının özgün karakteri ve plan kurgusunun korunarak geleceğe taşınması için koruma önerisi geliştirilmiştir. Aynı zamanda da, din ve kültür turizmi açısından önemli bir çekiciliği olan kilisede, ziyaretçilerden kaynaklanabilecek hasarların giderilmesine yönelik mimari çözümler aranmıştır. Sonuç bölümünde, çalışmadan elde edilen veriler bir bütün olarak sunularak, bütüncül bir koruma yaklaşımıyla günümüze dek gelmiş yapının korunmasına ve kullanımına ilişkin önerilerin uygulanmasının ve Rum cemaatinin ibadet anlayışını yansıtan ve kültürel çeşitliliğe katkı sağlayan kilisenin korunup gelecek nesillere aktarılmasının önemi vurgulanmıştır.