Türkiye’de Kültürel Mirasın Korunmasında Yaşanan Sorunlar Ve Jeodezik Yaklaşımlar

Abstract

Son yıllarda dünya genelinde kültür varlıklarının korunması alanında gerek mevzuatlar gerekse teknolojik olanaklar açısından önemli mesafeler kat edilmiş olup, kültür varlıklarının korunmasına ve belgelendirilmesine yönelik çalışmalarda yaşanan sorunların çözümünde Coğrafi Bilgi Sistemleri uygulamaları giderek yaygınlık kazanmaya başlamıştır. Türkiye’de de dünya genelinde yaşanan bu gelişmeler paralelinde kültür varlıklarının korumasına yönelik mevzuatlar oluşturulmuş olmakla birlikte, söz konusu mevzuatların özellikle artan kentleşme ve çeşitli altyapı projeleri karşısında yetersiz kalması nedeniyle kültür varlıkları üzerinde yoğun bir tahribat yaşandığı gözlemlenmektedir. Türkiye’de kültür varlıkları üzerinde yaşanan bu yoğun tahribatın önlenebilmesi için koruma stratejileri ile kentsel planlama ve çeşitli mühendislik uygulamaları arasında bütünlüğün kurulması büyük önem taşımaktadır. Öyle ki bu bütünlüğün sağlanmasında güvenilir bir jeodezik altyapı üzerinde geliştirilen ve tüm uzmanlık alanlarının ihtiyaçlarına cevap verebilecek düzeyde bir Coğrafi Bilgi Sistemi önemli kolaylıklar sağlayacaktır. Çalışmada bu kapsamda kültürel mirasın önemi, dünyada ve ülkemizde kültürel mirasın korunmasına yönelik mevzuatların tarihsel gelişimi, ülkemizdeki mevzuatlardaki eksikliklerin ve kentleşme süreçlerinin kültür varlıkları üzerinde neden olduğu tahribatın boyutları araştırılmıştır. Ayrıca Coğrafi Bilgi Sistemleri’nin bir mekansal yönetişim aracı olarak, kültür varlıklarının korunması alanında sağladığı yararlara ve Geomatik ölçüm tekniklerinin bu kapsamda sunduğu olanaklara değinilmiş, bu yaklaşım temelinde dünyadan ve ülkemizden çeşitli uygulamalar ele alınmıştır. Çalışmada son olarak ülkemizde kültür varlıklarının korunmasına yönelik kurumsal, stratejik, teknik ve finansal yönleri ile bütünlük arz eden bir model önerisinin çerçeve bileşenleri tanımlanmıştır.

In recent years, in the cultural heritage preservation field, significant developments in terms of legislation and technological opportunities have been achieved globally and applications of Geographic Information Systems are increasingly gaining popularity in the solution of problems on documentation and preservation in cultural heritage studies. In Turkey, although such legislations were established in cultural heritage preservation field, intense destruction on heritage sites are observed due to the inadequacies of these legislations against the increasing urbanization and various infrastructure projects. In Turkey it is essential to integrate preservation strategies, urban planning and engineering projects for preventing the intense destruction of heritage sites. Such that a Geographic Information System which base on a reliable geodetic infrastructure and aims to respond the needs of various specialists will provide significant advantages for these integration strategies. In this thesis, the importance of cultural heritage, the developments in cultural heritage preservation field in terms of legislation both nationally and globally and the effects of inadequacies on legislations and urbanization periods which cause the destruction of cultural heritage sites are researched. Moreover, the benefits of Geographic Information Systems are discussed as a spatial decision-making tool and the opportunities of Geomatics surveying techniques in the terms of cultural heritage preservation and various projects both globally and nationally which focuses on cultural heritage are evaluated. Furthermore, a cultural heritage preservation model and its framework components are developed with the institutional, strategic, technical and financial aspects for Turkey.