Deniz Ulaştırmasında, Gemiadamlarının Bilişsel (cognıtıve) Performansının Stresör Faktörler Altında Modellenmesi Ve Operasyonel Süreçlere Etkisi

Abstract

Bilişsel bilim; bireylerin düşünme, hissetme, öğrenme, hafıza, karar verme, dil, problem çözme, mantık ve yargılama gibi zihinsel süreçlerini en geniş anlamda inceleyen; zihin ve zekânın işleyişini, beynin çeşitli alanlardaki verimliliğini ele alan ve bu anlamda sistemlerin dinamiklerini ve yapılarını araştıran disiplinlerarası bir bilim dalıdır. Bu çalışmada; gemiadamlarının bilişselliklerinin; belirli stresör faktörler altında (yorgunluk-uykusuzluk, sıcaklık ve gürültü), gemi ortamındaki operasyonel süreçlere etkisi incelenmiştir. Araştırma süreci; sefer esnasındaki gemilerin köprüüstü ve makine dairelerinde gerçekleşmiş, tüm veriler gerçek zamanda ve farklı birçok operasyonel süreci kapsayacak şekilde toplanmıştır. Çalışmamızda, gemiadamlarının bilişsel performanslarını değerlendirebilmek için; bilgisayar tabanlı 22 farklı bilişsel testten oluşan Otomatik Nöropsikolojik Değerlendirme Ölçütleri (Automated Neuropsychological Assessment Metrics, ANAM4™) proğramı kullanılmıştır. Ayrıca gemideki tüm operasyonel süreçlerde, stresör faktörler altındaki gemiadamlarının beyinlerinde meydana gelen değişiklikleri değerlendirmek için EEG cihazından yararlanılmıştır. Yorgunluk ve uykusuzluğun, bilişsel performansa etkisini değerlendirebilmek için seyir vardiyalarında karşılaşılan operasyonel süreçleri de göz önünde bulundurarak, Wayne C. Harris’in (2003) askerler üzerinde yapmış olduğu bilişsel çalışmadan yararlanılmış ve 5 farklı ANAM4™ testinden oluşan bir batarya oluşturulmuştur. Oluşturulan batarya başta gemi kaptanı olmak üzere tüm güverte zabitlerine ve stajyerlerine 4 saatlik seyir vardiyalarının başında, ortasında ve sonunda uygulanmıştır. Test sonuçlarında, genel olarak 4 saatlik seyir vardiyasının ortasından itibaren gönüllülerin bilişsel testlerdeki başarı oranı düşmüş ve reaksiyon hızları yavaşlamıştır. EEG cihazı ile gönüllülerin seyir vardiyası boyunca kaydedilen beyin dalgaları incelendiğinde, yorgunluk özellikle vardiyanın son çeyreğinden itibaren gözlemlenmiştir. Termal stres ve gürültünün, bilişsel performans üzerindeki etkilerini değerlendirmek için ise gönüllü makine zabiti ve stajyerlerine, sıcaklığın ve sesin stresör faktöre dönüştüğü durumlar ile normal şartlara yakın koşullarda yapılan testler karşılaştırılmış ve artan sıcaklık ile gürültünün bilişsel performansı negatif yönde etkilediği görülmüştür. EEG cihazı ile de sıcaklık ve gürültünün beyin dalgalarında meydana getirdiği stres gözlemlenmiştir.

Cognitive science is a multidiciplinary science area that identifies the mental processes of thinking, feeling, learning, memory, decision making, language, problem solving, communication, logic and judging in the broadest way by checkout the actions of mind and intelligence through understanding the system dynamics of interactions between them. In this study, based on the definition of cognitive science, the effect of cognition of the seafarers during the operational processes are evaluated under certain stresor factors such as fatigue-sleepiness, noise and thermal strain. Research was conducted on the bridge and engine rom during the voyage of a short route container vessel. Thus all the data was collected under real time and real conditions including different operarional processses. Bilişsel bilim; bireylerin düşünme, hissetme, öğrenme, hafıza, karar verme, dil, problem çözme, mantık ve yargılama gibi zihinsel süreçlerini en geniş anlamda inceleyen; zihin ve zekânın işleyişini, beynin çeşitli alanlardaki verimliliğini ele alan ve bu anlamda sistemlerin dinamiklerini ve yapılarını araştıran disiplinlerarası bir bilim dalıdır. Bu çalışmada; gemiadamlarının bilişselliklerinin; belirli stresör faktörler altında (yorgunluk-uykusuzluk, sıcaklık ve gürültü), gemi ortamındaki operasyonel süreçlere etkisi incelenmiştir. Araştırma süreci; sefer esnasındaki gemilerin köprüüstü ve makine dairelerinde gerçekleşmiş, tüm veriler gerçek zamanda ve farklı birçok operasyonel süreci kapsayacak şekilde toplanmıştır. Çalışmamızda, gemiadamlarının bilişsel performanslarını değerlendirebilmek için; bilgisayar tabanlı 22 farklı bilişsel testten oluşan Otomatik Nöropsikolojik Değerlendirme Ölçütleri (Automated Neuropsychological Assessment Metrics, ANAM4™) proğramı kullanılmıştır. Ayrıca gemideki tüm operasyonel süreçlerde, stresör faktörler altındaki gemiadamlarının beyinlerinde meydana gelen değişiklikleri değerlendirmek için EEG cihazından yararlanılmıştır. Yorgunluk ve uykusuzluğun, bilişsel performansa etkisini değerlendirebilmek için seyir vardiyalarında karşılaşılan operasyonel süreçleri de göz önünde bulundurarak, Wayne C. Harris’in (2003) askerler üzerinde yapmış olduğu bilişsel çalışmadan yararlanılmış ve 5 farklı ANAM4™ testinden oluşan bir batarya oluşturulmuştur. Oluşturulan batarya başta gemi kaptanı olmak üzere tüm güverte zabitlerine ve stajyerlerine 4 saatlik seyir vardiyalarının başında, ortasında ve sonunda uygulanmıştır. Test sonuçlarında, genel olarak 4 saatlik seyir vardiyasının ortasından itibaren gönüllülerin bilişsel testlerdeki başarı oranı düşmüş ve reaksiyon hızları yavaşlamıştır. EEG cihazı ile gönüllülerin seyir vardiyası boyunca kaydedilen beyin dalgaları incelendiğinde, yorgunluk özellikle vardiyanın son çeyreğinden itibaren gözlemlenmiştir. Termal stres ve gürültünün, bilişsel performans üzerindeki etkilerini değerlendirmek için ise gönüllü makine zabiti ve stajyerlerine, sıcaklığın ve sesin stresör faktöre dönüştüğü durumlar ile normal şartlara yakın koşullarda yapılan testler karşılaştırılmış ve artan sıcaklık ile gürültünün bilişsel performansı negatif yönde etkilediği görülmüştür. EEG cihazı ile de sıcaklık ve gürültünün beyin dalgalarında meydana getirdiği stres gözlemlenmiştir.