E-ticaret alışverişlerinde ödeme yöntemi olarak karekod ile ödeme yönteminin kullanım eğiliminin teknoloji kabul modeli kullanılarak incelenmesi

Abstract

Teknolojinin gelişmesi ile birlikte her alanda olduğu gibi ödeme sistemleri de hızlıca gelişmekte ve değişmektedir. Bugün geleneksel ödeme yöntemi olarak kabul edilen nakit ile ödemeden kart ile ödemeye, NFC ile ödemeden yüz tanıma ile ödemeye bir çok ödeme yöntemi ortaya çıkmıştır. Özelikle son dönemlerde mobil telefonların da gelişmesi ve kullanımının artması ile ödeme yöntemlerinin bir sınıfı olan mobil ödeme yöntemleri de çeşitlenmiştir. SMS ile ödeme, NFC ile ödeme, karekod ile ödeme gibi ödeme yöntemlerinin içinde daha düşük maliyetle kullanılmaya başlanabilmesi ve hızlıca yaygınlaştırılabilmesi özellikleriyle karekod ile ödeme yöntemi ön plana çıkmaktadır. Literatürde birçok ödeme yöntemini araştıran çalışma olduğu gibi karekod ödeme yöntemini de konu alan bazı çalışmalar bulunmuş ancak ödeme yapılan ortamın fiziksel ya da sanal bir ortam olmasına göre bir ayrım yapan çalışmaya rastlananamıştır. Bu çalışmada da ödeme yapılan ortamın kullanıcının tercih edeceği ödeme yöntemini ciddi olarak etkileyeceği düşünüldüğünden ve son dönemde Covid 19 pandemisinin de etkisiyle artan sanal işlemler dikkate alınarak, e-ticaret alışverişlerinde karekod ile ödeme yönteminin kullanım eğiliminin araştırılması amaçlanmıştır. Literatürde bilgi teknolojilerinin kabulünü araştıran farklı model ve teoriler bulunmaktadır. Bunlardan en yaygın kullanılanların sebepli eylem teorisi, planlanmış davranış teorisi ve teknoloji kabul modeli olduğu söylenebilir. Bu çalışmada da e-ticaret alışverişlerinde karekod ile ödeme yönteminin kullanım eğilimi teknoloji kabul modeli baz alınarak araştırılmıştır. Standart teknoloji kabul modeli faktörleri olan algılanan kullanım kolaylığı, algılanan fayda, kullanımla ilgili tutum ve kullanım niyeti faktörlerine ek olarak araştırma konusunda etkili olacağı düşünülen algılanan güvenlik ve algılanan fayda faktörleri eklenerek genişletilmiş bir teknoloji kabul modeli oluşturulmuştur. Faktörler arasında pozitif ilişki olan toplam 9 hipotez ortaya atılmıştır. Araştırma modelinin test edilebilmesi için gerekli veri, anket metodolojisi ile elde edilmiş ve bu veri SmartPLS yazılımı üzerinden yapısal eşitlik modellemesi istatistiksel yöntemine göre analiz edilmiştir. Analiz sonucunda ortaya atılan 9 hipotezden 7'si desteklenmiştir. Özetle, e-ticaret alışverişlerinde karekod ile ödeme yöntemi kullanma niyetinin; algılanan eğlence, algılanan fayda, algılanan güvenlik, algılanan kullanım kolaylığı, kullanımla ilgili tutum faktörleri tarafından açıklandığı görülmüştür. Algılanan eğlence ve kullanımla ilgili tutumun kullanım niyetine doğrudan etki ettiği görülmüş, doğrudan etki olarak en çok etki eden faktör kullanımla ilgili tutum olmuştur. Faktörler arasındaki ilişkilere bakıldığında ise; algılanan kullanım kolaylığının algılanan faydayı, algılanan faydanın kullanımla ilgili tutumu, kullanımla ilgili tutumun kullanım niyetini, algılanan güvenliğin kullanımla ilgili tutumu, algılanan eğlencenin algılanan kullanım kolaylığını ve kullanımla ilgili tutumu ve kullanım niyetini pozitif etkilediği görülmüştür. Tüm faktörler ile birlikte araştırma modeli kullanım niyetinin %76,4'ünü açıklamaktadır. Sonuç olarak bu çalışma ile e-ticaret alışverişlerinde karekod ile ödeme yönteminin kullanım niyetine etki eden faktörler incelenmiş olup, e-ticaret alışverişlerinde müşterilerine karekod ile ödeme yöntemini sunacak olan şirketlerin bu faktörleri dikkate alarak ürünü geliştirmeleri önerilmektedir.