Önleyici koruma ve sürdürülebilirlik bağlamında bir örnek: Hasanpaşa gazhanesi / müze gazhane

Abstract

Kültürel mirasın minimum müdahale yoluyla özgünlük ve bütünlük değerleri ile korunmasını ve sürekliliğini sağlayan yöntemleri içeren önleyici koruma, Yakın dönemde koruma alanında yapılan çalışmalarla kültürel mirasın korumasında en yararlı, sürdürülebilir ve kuramsal olarak da en uygun koruma yaklaşımı olduğunun kabul edilmesi ile önem kazanmıştır. Bu çalışma ile kültürel mirasın önleyici korunmasına yönelik planlama ve uygulama sürecinde yaşanan sorunların incelenmesi ve sürdürülebilir bir koruma yaklaşımına rehberlik etmesi amaçlanmaktadır. Restorasyon uygulama süreci sonrası yeniden işlevlendirilerek kent yaşamına kazandırılan Hasanpaşa Gazhane Binaları'nın özgünlük ve bütünlük değerleri ile korunarak geleceğe aktarılması, kent belleği ve teknoloji tarihi açısından sahip olduğu kimliğin kaybolmaması son derece önem taşımaktadır. Çalışma kapsamında literatür araştırması, yerinde inceleme ve görüşmeler sonucunda çeşitli yapı elemanları, malzemeler ve yapım teknikleri ile inşa edilen Hasanpaşa Gazhane Binaları'nın kendine özgü koruma sorunları, bu sorunların önlenmesi için alınabilecek önlemler ve kullanılacak yöntemler belirlenmeye çalışılmış, yapı elemanları ve malzemelerin yaşam döngülerine göre sürdürülebilir ve kuramsal olarak da uygun yöntemler ile koruma sağlayacak önleyici yaklaşımlar geliştirilmesi hedeflenmiştir. Çalışmanın giriş bölümünde, çalışmanın amacı ortaya koyulmuş, çalışmanın kapsamı ve bu kapsam içinde izlenen yöntem aktarılmıştır. İkinci bölümde, önleyici koruma kavramının tanımı ele alınmış, kavramın tarihsel gelişimi incelenmiş ve günümüz koruma anlayışı içindeki yeri değerlendirilmiştir. Bu bölümde önleyici korumaya yönelik oluşumlar ve yapılan çalışmaların başarısı yapılacak planlama için temel oluşturmak üzere incelenmiştir. Bölüm sonunda endüstriyel miras alanlarındaki önleyici çalışmalara ve bu konuda kuramsal yaklaşımlara yer verilmiştir. Üçüncü bölümde, koruma ve sürdürülebilirlik kavramları arasındaki ilişki incelenerek, kültürel mirasın korunmasında önleyici korumayı içeren yaşam döngüsü odaklı sürdürülebilirlik yaklaşımının önemi vurgulanmış, kültürel mirasın önleyici korunması ve sürdürülebilirliğine yönelik yapılacak planlamanın hazırlık süreci ve aşamaları belirlenmiştir. Bu doğrultuda, sürecin temelini oluşturan aşamalar incelenmiş, planlama için genel bir çerçeve oluşturulmuştur. Dördüncü bölümde, örnek olarak incelenen Hasanpaşa Gazhane Binaları'nın koruma durumları değerlendirilmiş; binaların yapım teknikleri, yapımda ve onarımlarda kullanılan yapı elemanları ve malzemeleri, geçirdiği değişimler, yapılan onarımlar ve karşılaşılan koruma sorunları ayrıntılı olarak incelenmiş ve risk oluşturan etkenler tespit edilmiştir. Tespit edilen risklerin önlenmesi ya da azaltılmasına yönelik denetim, periyodik kontrol ve bakım gibi önleyici koruma yöntemleri ve süreçleri belirlenmeye çalışılmış ve yaşam döngüsü odaklı sürdürülebilirlik yaklaşımına rehberlik edecek öneriler geliştirilmiştir. Çalışmanın sonuç bölümünde ise çalışmanın bütünü değerlendirilmiş, Hasanpaşa Gazhane Binaları için sürdürülebilir korumanın sağlanması için planlamanın gerekliliği vurgulanmıştır.