Kitlesel Özelleştirmeyi İşlemek: Zanaatkar Özelleştirmesi Niteliklerinin Kullanıcı Ortak Tasarım Araçlarına Uyarlanması Üzerine Bir Çalışma

Abstract

Günümüzde pek çok firma bireyselci söylem doğrultusunda ürün çeşitliliği yaratan pazarlama stratejileri geliştirseler de, bu yöntemler çeşitli sebeplerden dolayı istenilen başarıyı yakalayamamaktadır. Fakat “sayısal üretim” başlığı altında incelenebilecek çeşitli teknolojilerin (Ör: 3B Yazıcı) yaygınlaşmasıyla tekil üretimin kolaylaşacağı ve özelleştirme temelli iş modellerinin sayıca artacağı tahmin edilmektedir. Bu tarz iş modellerinin iyileştirilmesi için en çok ihtiyaç duyulduğu tasarım araştırması alanın müşterilerin kullanımına sunulan ortak tasarım araçlarının tasarlanma ve geliştirilme süreci olduğu saptanmıştır. Bu amaç doğrultusunda hâlihazırdaki kişiye özel ürün üretme süreçlerinin irdelenmesine karar verilmiştir. Araştırmanın öznesi yüzyıllardır kişiye özel üretim yapma geleneği geliştirmiş olan zanaatkarlar olarak belirlenmiştir. Bu sebeple kişiye özel üretim yapan zanaatkarlarla özelleştirme süreçleri üzerine yarı yapılandırılmış görüşmeler şeklinde kurgulanan bir araştırma yapılmıştır. Yapılan araştırma sonucunda zanaatkarların özelleştirme süreçlerine dair on iki adet nitelik tespit edilmiştir. Bu niteliklerin varlığı özelleştirme süreçlerinin başarısı için elzem olsa da, mevcut ortak tasarım araçlarında bu değerlerin yansımaları nadiren gözlemlenebilmektedir. Bu eksikliği gidermek amacıyla araştırma kapsamında tespit edilen on iki nitelik, kullanıcı özelleştirme arayüzlerinin sınanması için kullanılabilecek sorular şeklinde kurgulanmıştır. Bu sorular mevcut arayüzlerin değerlendirilmesi için kullanılabilecekleri gibi arayüzlerin tasarımından sorumlu tasarımcılar için de yol gösterici olacaklardır. Soruların kullanımına örnek olması için tezin sonunda bir grup özelleştirme arayüzü hazırlanan sorular uyarınca değerlendirmeye tabi tutulmuştur.

Firms regularly benefit from marketing strategies that encourage product diversity accompanied by an individualist rhetoric. However most of these strategies fail to achieve desired success. It is considered that the number of customization-based businesses will increase in the following years, as ‘digital fabrication techniques’ (e.g. 3D Printing) will find widespread use. It was determined that the principal area that needs design research contribution for improving such customization based businesses is the design and development of the user co-design toolkits. A research was made on current modes of obtaining customized outcomes by craftsmen who have a long tradition in designing and making tailored outcomes. A research in form of semi-structured interviews was made with craftsmen that design and make bespoke products. The findings of the research yielded to twelve characteristics that are intrinsic to craft customization. Although presence of these qualities is essential for the success of customization processes, their adaptations are rarely observed in presently available user co-design toolkits. Therefore, the twelve attributes of craft customization that are designated in the research were rephrased as questions, which can be used to evaluate available user-customization interfaces. Although the formulated questions serve primarily as a checklist for assessment purposes, they can also be utilized as a guideline by designers that are responsible for designing user co-design toolkits. In order to exemplify a hypothetical use, a series of web-based digital user customization interfaces were evaluated in accordance with these questions.