Türkiye'deki intihar vakalarının mekânsal ve zamansal karakteristiklerinin sosyo-demografik ve ekonomik etmenlerle ilişkilerinin incelenmesi

Abstract

İntihar, bireyin yaşamını gönüllü olarak sona erdirmesidir. Dışarıdan bakıldığında bireysel bir olgu olarak görülse de nedenleri ve sonuçları irdelendiğinde toplumsal olduğu anlaşılmaktadır. Ciddi bir halk sağlığı problemi olan intihar, önlenebilir bir ölüm nedenidir. Bu nedenle intihar riski taşıyan grupları tespit etmek, intiharın önlenebilmesi için büyük önem taşımaktadır. Bu tez çalışması kapsamında 2002-2022 yılları arasında yaşanan intihar vakalarının mekânsal dağılımının iller ve bölgeler bazında incelenmesi, ekonomik ve sosyo-demografik etmenlerle ilişkilerinin istatistiksel olarak irdelenmesi amaçlanmıştır. Türkiye'de 2002-2022 yılları arasında meydana gelen intihar vakalarının, iller ve istatistiki bölge birimleri bazında cinsiyete göre mekânsal dağılımları incelenmiştir. Buna ek olarak yoksulluk oranı ile mekânsal ilişkileri irdelenmiştir. Türkiye İstatistik Kurumu'ndan (TÜİK) elde edilen verileri mekânsal olarak analiz etmek için açık kaynak kodlu Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) yazılımı olan QGIS kullanılmıştır. Analiz sonuçlarının görselleştirilmesi için koroplet haritalar ve orantılı işaretler kullanılarak tematik haritalar üretilmiştir. Epidemiyolojide kümelenmelerin tespiti, problemi önleme ve probleme müdahale aşamalarında büyük önem taşımaktadır. Bu nedenle bu çalışmada illere göre kaba intihar hızlarının kümelenmelerini incelemek adına sıcak nokta (hotspot) analizi yapılmıştır. Yapılan mekânsal analizler sonrasında 'İllere göre intihar sayısı ile cinsiyet arasında anlamlı bir fark var mıdır?' ve 'Bölgelere göre kaba intihar hızı ile yoksulluk oranı arasında anlamlı bir ilişki var mıdır?' soruları istatistiki olarak test edilmiştir. İntihar vakaları incelendiğinde çalışma kapsamındaki yıllarda erkek intihar sayısının kadın intihar sayısından daha fazla olduğu dikkat çekmektedir. 2002-2022 yılları arasında gerçekleşen intihar vakalarında erkekler tarafından gerçekleştirilen intiharların, meydana gelen intihar vakalarının %72'si olduğu görülmektedir. İntihar vakaları ve cinsiyet arasındaki ilişkiyi incelemek için yapılan Mann-Whitney U testi sonucunda intihar vakaları ile cinsiyet arasında anlamlı bir fark olduğu görülmüştür. TÜİK veritabanında intihar nedenleri; aile içi geçimsizlik, eğitim başarısızlığı, ticari başarısızlık, hastalık, duygusal ilişkiler ve maddi zorluklar olarak sınıflandırılmaktadır. Bireylerin psikolojisi ve davranışları, ekonomik koşullardaki düzensizlikler sonucunda etkilenmektedir. Bu nedenle yapılan çalışma kapsamında kaba intihar hızı ile yoksulluk oranı arasında anlamlı bir ilişkinin varlığı korelasyon testi ile irdelenmiştir. Yapılan analiz sonucunda kaba intihar hızı ile yoksulluk oranı arasında anlamlı bir ilişki bulunamamıştır. Bireysel olduğu kadar toplumsal nedenlere de dayanan ve sonuçları açısından sosyal etki yaratan intihar gibi konuların sağlık alanında etkin bir şekilde kullanılan CBS yardımıyla ilişkilendirilerek ve görselleştirilerek incelenmesinin konuyu daha etkili hale getirebileceği öngörülmektedir. Çalışma sonucunda bireyin ait olduğu toplumun özellikleri göz önünde bulundurulduğunda toplumsal neden ve sonuçlara dayalı intiharlar ile ilgili çalışmaların daha yararlı olacağı düşünülmektedir.