FinTek ekosisteminin gelişimi, dinamikleri ve iş modelleri: COVID-19 kaynaklı belirsizliklerin FinTek yatırımları üzerindeki etkisi

Abstract

Finansal hizmetler sektörü, teknolojik gelişmeler ve yenilikçi yaklaşımların etkisiyle sürekli bir dönüşüm süreci içerisindedir. Küresel ölçekte hissedilen 2008 finansal kriz sonrasında, dünya genelinde finansal sistem köklü bir değişime uğramıştır. Bu süreçte alternatif finansal araçların yaygınlaşmasıyla birlikte finansal teknolojiler (FinTek) ön plana çıkmıştır. Dijitalleşme eğilimlerinin hız kazanmasıyla birlikte, 2020 yılında ortaya çıkan Covid-19 pandemisi FinTek sektörünü daha da ivmelendirmiş; dijital platformlara, çevrim içi bankacılığa ve temassız ödeme sistemlerine yönelik küresel ilgi kayda değer ölçüde artmıştır. Bu gelişmeler neticesinde, yatırımcılar tarafından FinTek sektörünün sunduğu esnek ve ölçeklenebilir iş modelleri, kriz dönemlerine uyum kapasitesi ve uzun vadeli büyüme potansiyeli önemli bir fırsat alanı olarak görülmeye başlanmıştır. Bu tez çalışmasında, FinTek sektörünün teknolojik altyapısı, kavramsal temelleri, uygulama alanları, ekosistemi ve gelişim dinamikleri kapsamlı biçimde ele alınmaktadır. Ayrıca FinTek uygulamalarının finans sektörü üzerindeki dönüştürücü etkisi değerlendirilmiş; sektörde yaygın biçimde kullanılan teknolojiler, iş modelleri ve pandemiyle birlikte FinTek ekosisteminde yaşanan değişim detaylı olarak analiz edilmiştir. Çalışmanın temel amacı, Covid-19 pandemisinin oluşturduğu belirsizlik ortamının FinTek yatırımları üzerindeki etkilerini ampirik olarak analiz etmek ve bu ilişkinin yapısını istatistiksel yöntemlerle ortaya koymaktır. 2014-2024 dönemine ait çeyreklik verilerle yürütülen analiz, iki temel araştırma aşamasında yapılandırılmıştır. İlk aşamada, pandeminin FinTek yatırımları üzerinde anlamlı bir etki yaratıp yaratmadığını incelemek amacıyla Mann-Whitney U testi uygulanmış; böylece pandemiden önceki ve sonraki dönemlerdeki yatırım dağılımlarının istatistiksel olarak farklılaşıp farklılaşmadığı test edilmiştir. Covid-19 pandemisinin bulaşma riski ve ekonomik kayıplara ilişkin endişeler, küresel ölçekte ciddi bir belirsizlik ve istikrarsızlık ortamı yaratmıştır. Bu kapsamda, pandemi kaynaklı belirsizlikleri kantitatif olarak değerlendirmek amacıyla geliştirilen Dünya Pandemi Belirsizlik Endeksi (World Pandemic Uncertainty Index - WPUI), mevcut literatürde güvenilir bir ölçüm aracı olarak yaygın biçimde kullanılmaktadır. Çalışmanın ikinci aşamasında, küresel FinTek yatırımları ile Covid-19 pandemisi arasındaki ilişki, zaman serisi analiz teknikleri kullanılarak incelenmiş; pandemi kaynaklı belirsizlikleri temsilen geliştirilen Dünya Pandemi Belirsizlik Endeksi (WPUI) aracılığıyla Covid-19'un etkisi ampirik olarak analiz edilmiştir. Öncelikle veri serilerinin durağanlığı Augmented Dickey-Fuller (ADF) testiyle analiz edilmiştir. Sonraki aşamada, değişkenler arasındaki kısa ve uzun dönemli ilişkileri analiz edebilmek amacıyla Autoregressive Distributed Lag (ARDL) modeli uygulanmıştır. Uzun dönemli bir eşbütünleşme ilişkisinin varlığı ortaya konulduktan sonra çalışmanın devamında, hata düzeltme modeli (ECM) aracılığıyla kısa vadeli dengesizliklerin zaman içinde ortadan kalkarak sistemin yeniden dengeye ulaştığı ortaya konulmuştur. Elde edilen bulgular, pandemi kaynaklı belirsizliklerin kısa vadede FinTek yatırımları üzerinde baskılayıcı bir etkide bulunduğu göstermektedir. Bununla birlikte, zaman içerisinde bu etkinin yön değiştirdiği ve belirsizlik düzeyindeki artışın yatırımlar üzerinde gecikmeli fakat teşvik edici bir rol oynadığını göstermektedir. Bu çerçevede, çalışmanın bulguları, yatırımcıların ilk şok etkisinin ardından finansal teknoloji temelli çözümlere yönelerek belirsizlikle mücadele etme eğilimi gösterebileceklerini ortaya koymaktadır. Bu durum, FinTek sektörünün kriz koşullarına karşı adaptasyon kapasitesinin yüksek olması ve belirsizlik ortamlarında dahi büyüme potansiyelini koruyabilmesi bakımından dikkat çekicidir. Elde edilen sonuçlar, literatüre katkı sağlamasının yanısıra kamu otoriteleri ve yatırımcılar açısından kriz dönemlerinde dijital finansal altyapıların desteklenmesinin stratejik önemini vurgulamaktadır.