İstanbul Kentsel Kıyı Alanındaki Dönüşüm Uygulamalarının Sosyal Kimlik Açısından İrdelenmesi: Kartal/Küçükçekmece Uygulamaları

Abstract

Sosyal kimlik ve sosyal kimliğin aidiyet boyutu; psikoloji, çevresel psikoloji, planlama gibi disiplinler arasında uzun zamandır başlıca araştırma konusu olmuştur. Bu konunun gözde oluşu iki nedene dayanmaktadır: birincisi son zamanlarda ortaya çıkan dönüşüm kavramının fiziksel olduğu kadar sosyal yönünün de önem kazanması ve ikincisi dönüşümün bireyler üzerindeki sosyal etkilerinin o yerle ilgili aidiyetlerinde etkili olduğudur. Bu nedenle, aidiyet ve sosyal kimliğin değişimine yön veren etmenler hakkındaki bilgiler hane halkının aidiyet sürecini daha iyi kavramak üzere son derece önemlidir. Bireyin aidiyeti, o kişinin sosyal kimlik prensipleri arasındaki yüksek düzeyli bir uyuma ve bu yerle ilgili olumlu değerlendirmesine işaret etmektedir. Diğer taraftan halen oturulan yer konusundaki sosyal kimlik prensipleri arasındaki uyumsuzluk ise ait hissetmemeye sebep olabilmektedir. Sosyal kimlik literatüründe; halen oturulan ikemetgâh çevresindeki mekânsal kurgu ve kentsel dönüşüm uygulamalarının yer kimliği ile etkileşim halinde olduğu ve bu değişimin etkileri bazı eşiklere ulaştığında, hane halkının yaşadığı çevreyi sosyal kimlik parametrelerine göre değerlendirmesine yol açan bir yere ait olma ya da olmama sürecine başlandığı üzerinde durulmaktadır. Bu çalışmada, sosyal kimlik hakkındaki literatür gözden geçirilerek, mekânsal kimlik ve sosyal kimlik arasındaki ilişkileri anlamak üzere bağlamsal bir çerçeve sunulmaktadır. ‘‘Kentsel mekândaki fiziksel ve mekânsal değişim ve dönüşüm yalnızca bir yer değiştirme süreci değildir’’ temel varsayımına dayanarak; dönüşümün mekâna aidiyet ve sosyal kimlik üzerinde de etkili olduğu Kartal ve Küçükçekmece kıyı alanlarında yapılan bir anket çalışmasıyla ortaya konulmuştur. Çalışma sonunda yerleşme alanları ile ilgili objektif veriler ve anketlerin değerlendirilmesi ile iki yerleşme alanı sosyal kimlik ve aidiyet açısından irdelenmiş ve bu yerleşme alanlarının sosyal açıdan yaşayanlar için daha yaşanılır kılınması için gerekenler tespit edilerek öneriler getirilmiştir. Sonuç olarak; iki kıyı yerleşmesi alanı örneğinde dönüşüm projeleri sonrasında insan kaynaklı güvenlik ve sosyal ayrışma gibi sorunlar nedeni ile İstanbul’un bu kıyı mekânlarının yaşayanlar için tehlikeli ve kimliksiz mekânlar haline geldiği görülmüştür.

Social identity and attachment aspect of social identity have been leading research subject among disciplines such as psychology, environmental psychology and planning for a long time. The reason for being popular of this subject depends on two reasons: First, to become important of social aspect of recently arising transformation concept as much as its physical aspect and second to be effective of social influence of transformation on individuals’ attachment to that place. Therefore, information about factors which lead attachment and change of social identity is essential for the purpose of better understanding process of attachment. Individual’s attachment indicates his high level consistency to social identity principles and positive evaluation on this place. On the other hand, inconsistency to social identity principles about presently living quarters can start the sense of non-attachment. Social identity literature emphasize interaction of physical setting up around presently living quarters andurban transformation implementations with place identity and when the effects of this transformation reachs to some levels, house holds’ beginning of the process of attachment or non attachment to somewhere which cause his evaluation of living environment in terms of social identity parameters. Literature on social identity is revised and a contextual frame to understand relations between place identity and social identity is presented in this thesis. The basic assumption that “physical and spatial change and the transformation in urban space” is not only based on a displacement process, the transformation to be effective on the venue of belonging and social identity in a questionnaire study of the Kartal and Küçükçekmece coastal areas have been determined. At the end of the study questionnaires and assessment of objective data related to settlements with the two settlement areas were examined in terms of social identity and belonging, and for making more livable for people living in these settlements and the requirements for the social aspects have been identified and suggestions have been made. In conclusion; in the cases of two coastal settlements; it is observed that the coasts of Istanbul become dangerous and any identity spaces for living there because of problems such as security and social segregation.